Ρούμπυ ο αρχιντετέκτιβ ανανεωμένος

Σήμερα ήρθε ένα πακέτο με βιβλία κι από μέσα ξεπετάχτηκε ένας παλιός γνώριμος. Ο Ρούμπυ. Γαβ, γαβ!

Ο Ρούμπυ ο αρχιντετέκτιβ είναι ένα βιβλίο που είχα εικονογραφήσει και που κυκλοφορεί εδώ και δύο δεκαετίες. Τώρα κυκλοφορεί ανανεωμένο. Ξαναδιαβάζοντας το βιβλίο για να φτιάξω το καινούργιο εξώφυλλο διαπίστωσα ότι το διαβάζω όχι για να το θυμηθώ, αλλά για να το απολαύσω. Τόσο καλογραμμένο! Είναι μια περιπέτεια που βασίζεται σε αληθινή ιστορία με ήρωα ένα σκυλάκι λάσα-άπσο. Η δράση κλιμακώνεται και το ενδιαφέρον χτυπάει κόκκινο όσο περνάνε οι σελίδες (εννοείται ότι κάποια στιγμή έκλεψα από την αγωνία μου να δω τι θα γίνει μετά). Συγχρόνως έχει μηνύματα και γνώσεις.

Δεν θέλω να κάνω διαφήμιση στον εκδότη ούτε στην ταπεινή μου εικονογράφηση. Θέλω να αναφέρω την αείμνηστη Καλλιόπη Σφαέλλου, που ήταν φτιαγμένη από στόφα μεγάλης συγγραφέα.

Περισσότερα για τον Ρούμπυ

ΚΛΙΚ

Ντένης Τζανάτος

ΝΤΕΝΗΣ ΤΖΑΝΑΤΟΣ

Σεμνός, ευγενής, πράος όπως όλοι οι άξιοι άνθρωποι. Σκιτσογράφος και δημοσιογράφος που τίμησε τις ιδιότητές του με ήθος, εντιμότητα, συνέπεια και εργατικότητα. Βαθιά καλλιεργημένος, ανιδιοτελής, ιδεολόγος, αγωνιστής. Ένας άριστος!

Καλός φίλος, αληθινός φίλος. Παμπάλαιος φίλος. Από τότε που κάναμε τα πρώτα βήματά μας. Ζήλιες, αντιζηλίες, ξεπερασούρες, παρασκήνιο ούτε τα μηχανεύτηκε ούτε τα καταδέχτηκε. Πάντα αλληλέγγυος στους συναδέλφους, ακόμα και σ' εκείνους που του φέρθηκαν όπως δεν του άξιζε. Πικρό λόγο δεν άκουσα να πει για κανέναν.

Τον φωτογράφισα ένα χαρούμενο πρωινό που κάναμε τον τελευταίο έλεγχο στις ηλιοτυπίες των βιβλίων του Λευκάδιου Χερν, ευτυχείς γιατί φτάναμε στο τέλος μιας μεγάλης πορείας, την οποία ο Ντένης με τον γνωστό αθόρυβο τρόπο του καθόρισε και στάθηκε βοηθός και συμπαραστάτης. 

Το μεροκάματό του στη γη πήρε τέλος. Έφυγε σαν πουλάκι, μου είπαν. Όπως ακριβώς έζησε. Ανάλαφρα, αθόρυβα, ευγενικά.

Πάνε ώρες που το έμαθα. Ήπια καφέ, κάπνισα, μίλησα με φίλους. Ακόμα δεν έχω συνειδητοποιήσει ότι δεν θα... ότι αυτό το νούμερο στο κινητό δεν θα... ότι ποτέ ξανά στην Καλλιθέα δεν θα... ούτε και πουθενά αλλού. Πολλά τα «δεν θα».

Ακόμα είναι ζεστό και δεν πονάει. Όμως πριν αρχίσει ο πόνος, θέλω να θυμηθώ τον Λευκάδιο. Τον Λευκάδιό μας, Ντένη. 

«Είμαι ένα με τη ζωή που δεν έχει ούτε μορφή ούτε όνομα, είμαι ένα με όλα όσα αρχίζουν και τελειώνουν –ακόμα και με τον τάφο και τον νεκροθάφτη, το πτώμα και το σκουλίκι...

* * *

Ένα σπουργίτι τιτίβισε στη στέγη και κάποιο άλλο απάντησε. Τα σχήματα των πραγμάτων άρχισαν να γίνονται ξεκάθαρα μ’ ένα απαλό γκρίζο φως και το σκοτάδι σιγά σιγά φωτίστηκε».


Η ανακοίνωση της Ένωσης Συντακτών

Αποχαιρετισμός στον Νίκο Μαρουλάκη

Πίσω στο μακρινό 1983, όταν κυκλοφόρησε το πρώτο τεύχος της Φρουτοπίας, ίσως φάνηκε αστείο ότι αυτός ο περίεργος κόσμος των φρούτων και των λαχανικών που δημιούργησε ο Ευγένιος Τριβιζάς εικονογραφείται από έναν σκιτσογράφο που έχει όνομα ζαρζαβατικού. Τον Νίκο Μαρουλάκη. Η συνεργασία είχε καταπληκτικά αποτελέσματα. Η Φρουτοπία γνώρισε μεγάλη επιτυχία και εξέλιξη και αποτέλεσε έναν από τους σταθμούς της δημιουργικής και εντυπωσιακής πορείας των δύο συντελεστών της.

Πέρα από τα πενήντα τεύχη της Φρουτοπίας, ο Νίκος Μαρουλάκης ζωντάνεψε με την εικονογράφησή του τους ήρωες πάρα πολλών βιβλίων για παιδιά σε γνωστούς και καλούς εκδοτικούς οίκους. 

Από το 1960 που έκανε την πρώτη του εμφάνιση ως σκιτσογράφος στον «Ταχυδρόμο» και στις «Εικόνες», έφτιαξε γελοιογραφίες για ελληνικά και ξένα περιοδικά, εικονογράφησε βιβλία, έγραψε δικά του κι έφτιαξε κόμικς. 

Για πολλούς σημερινούς μπαμπάδες, μαμάδες, θείους και θείες τα παιδικά τους χρόνια είναι συνδεδεμένα με τις εικόνες του Νίκου Μαρουλάκη και μια γενιά από παιδιά και ανίψια έχει μεγαλώσει με τα σκίτσα του στα «Σαΐνια» και τους «Εξερευνητές». 

Για όσους αγαπούν τα κόμικς ο Νίκος Μαρουλάκης ήταν ένας... σεσημασμένος κομιξάς που έφτιαχνε κόμικς... κατ’ εξακολούθηση σε σενάριο δικό του, γιατί –όπως είχε δηλώσει σε κάποια συνέντευξη– οι καλύτερες συνεργασίες του ήταν αυτές που έκανε με τον εαυτό του. «Τα σκίτσα μου έχουν ανάγκη τα κείμενά μου. Αυτό άλλωστε μου το έχουν ψιθυρίσει πολλές φορές τα ανθρωπάκια μου στο αυτί». 

Τα αλμπουμάκια της σειράς «Τετραπέρατοι εφευρέτες-Φοβεροί θαλασσοπόροι» ήταν μία τέτοια καταπληκτική συνεργασία του σκιτσογράφου με τον εαυτό του. Παρωδία των βίων διάσημων προσώπων (του Αρχιμήδη, του Ντα Βίντσι, του Γουτεμβέργιου, του Κολόμβου κ.λπ.), πολυάνθρωπες συνθέσεις κι ένας πολύχρωμος κόσμος, παραμυθένιος και σατιρικός, που τον κάνει ιδιαίτερο η ευαισθησία και το χιούμορ του δημιουργού του. Μια απόλαυση για τα παιδιά, αλλά και όχι μόνο.

Πολλοί σκιτσογράφοι έχουν ζηλέψει τα λαμπερά χρώματα και τα ολοζώντανα ντεγκραντέ του Νίκου Μαρουλάκη. Κάποιοι αναζήτησαν το μυστικό του. Ωστόσο, δεν υπήρχε μυστικό. Ο Μαρουλάκης πρόθυμα έδινε τη μάρκα των εκολίνων που χρησιμοποιούσε σε όποιον τη ζητούσε. Το μυστικό βρισκόταν στην τέχνη του και στη μαστοριά του. Με την ίδια μαστοριά μετέτρεψε την παλέτα του σε ηλεκτρονική, όταν αποφάσισε να χρησιμοποιήσει υπολογιστή στη δουλειά του.

Είχε σχέση δασκάλου και μαθητή με κάποιους από τους σκιτσογράφους της νεότερης γενιάς και τους μύησε στα μυστικά της τέχνης του.

Ανήκω σ’ εκείνους που θαυμάζουν τη δουλειά του Νίκου Μαρουλάκη. Γνώριζα τις γελοιογραφίες του από τα περιοδικά και το όνομά του ήταν πολύ γνωστό όταν βρισκόμουν στο ξεκίνημά μου. Σε κάποιο φύλλο του «Χαρταετού», της εφημεριδούλας των αγαπητών Αγροτικών Συνεταιριστικών Εκδόσεων, είδα για πρώτη φορά μια εντυπωσιακή έγχρωμη εικόνα του. Η λάμψη, η ζωντάνια, η ευαισθησία των χρωμάτων και η άνεση της γραμμής με μαγνήτισαν. Από τότε άρχισα να παρακολουθώ τη δουλειά του με πολύ ενδιαφέρον. 

Ύστερα από λίγο καιρό τον γνώρισα προσωπικά στα γραφεία κάποιου περιοδικού για παιδιά, όταν είχε περάσει για να πάρει τις πρωτότυπες μακέτες του από δουλειές που είχαν δημοσιευτεί. Μιλάμε για την εποχή των προσωπικών επαφών πριν από την ευκολία των υπολογιστών και του διαδικτύου. Το παρουσιαστικό του ήταν πολύ εντυπωσιακό, έτσι όπως ήταν πανύψηλος με γένια. Το ίδιο εντυπωσιακή ήταν η απλότητά του και το χιούμορ του. Ήταν ένας άνθρωπος ζεστός και γενναιόδωρος. Στο τέλος της συνάντησης και για την ανάμνησή της μου χάρισε μια πρωτότυπη εικόνα του.

Από τότε οι δρόμοι μας διασταυρώθηκαν πολλές φορές. Πάντα έδειχνε ενδιαφέρον για τις προόδους μου και πάντα είχε έναν καλό λόγο να πει. Εδώ που τα λέμε, δεν άκουσα ποτέ από τα χείλη του άσχημο λόγο για κανέναν. Όταν είδε τα επιτραπέζια παιχνίδια και τις σπαζοκεφαλιές που έφτιαχνα, μ’ έφερε με δική του πρωτοβουλία σε επαφή με κάποιο γερμανικό περιοδικό για παιδιά, με το οποίο συνεργαζόταν και ο ίδιος. Μια εξαιρετική και σπάνια κίνηση συναδελφικής αλληλεγγύης, για την οποία σχεδόν δεν θέλησε ν’ ακούσει τις ευχαριστίες μου. «Εντάξει. Καλά, καλά...».

Όταν οι εκδόσεις Πατάκη ανέλαβαν την έκδοση της Φρουτοπίας, μου ανέθεσαν τη χειρογραφή, το lettering στη γλώσσα των κόμικς. Το πιο δύσκολο κομμάτι αυτής της δουλειάς είναι όταν πρέπει να χωρέσουν μεγάλα κείμενα σε μικρές φούσκες. Ο Μαρουλάκης γελούσε: «Πάλι μικρές βγήκαν οι φούσκες μου;» Δεν θέλησα να μπει το όνομά μου στις ταυτότητες των τευχών. Η χειρογραφή, παρ’ όλο που πληρώθηκε καλά από τον εκδότη, ήταν το δώρο μου στη συνεργασία δύο δημιουργών που θαυμάζω απεριόριστα. Του Ευγένιου Τριβιζά και του Νίκου Μαρουλάκη.

Δεν θυμάμαι να συζητήσαμε ποτέ για τις επιτυχίες που σημείωναν οι δουλειές του. Το βλέμμα του Νίκου Μαρουλάκη ήταν στραμμένο στην επόμενη δουλειά του και τον ενδιέφερε πώς θα τη σχεδιάσει καλύτερα. Εκεί μάλιστα! Μπορούσαν να γίνουν πολλές συζητήσεις! Έδινε μεγάλη σημασία στον σχεδιασμό. Μοιραζόταν τους προβληματισμούς του και ερευνούσε πολύ. Για όσα δεν γνώριζε δεν δίσταζε να δηλώσει άγνοια. Ρωτούσε, ερευνούσε και μάθαινε. Έτσι, όντας μονίμως σε μια δημιουργική διαδικασία ψαξίματος, έβγαινε από κάθε δουλειά ανανεωμένος και πλουσιότερος σε εφόδια για ξεκινήσει την επόμενη.

Με το τέλος του φετινού καλοκαιριού, ο Νίκος μας άφησε γεια. Μόνον καλά πράγματα έχω να θυμάμαι από τις συναντήσεις μας. Ήδη σας είπα κάποια που έφερε στη θύμησή μου η είδηση του θανάτου του. Για τον δημιουργό, όμως, καλύτερα από κάθε άλλον μιλάει το έργο του. 

Η καθαρότητα της γραμμής, η λάμψη και η χαρά του χρώματος, η ξέφρενη φαντασία, το χιούμορ σε όλες τις διαβαθμίσεις του, η ευτράπελη παρουσίαση της σοβαρότητας, το σατιρικό σύμπαν από ένα πλήθος παράξενων και ξεχωριστών ηρώων, η ευελιξία και η κίνηση των χαρακτήρων, η ευαισθησία πίσω από τις φάρσες, το έξυπνο παιχνίδισμα ανάμεσα στο καθώς πρέπει και στο αντισυμβατικό αστείο, οι αμέτρητες σελίδες κόμικς, οι πάμπολλες γελοιογραφίες και οι αναρίθμητες εικονογραφήσεις μαρτυρούν έναν μεγάλο και ακούραστο δημιουργό αφοσιωμένο στη δουλειά του. 

Ίσως όσοι τον γνωρίσαμε μπορούμε να προσθέσουμε ότι ήταν ένας καθαρός και ωραίος άνθρωπος με το χάρισμα της απλότητας, της καλοσύνης, της εξυπνάδας και της γενναιοδωρίας. Αλλά ακόμα κι αυτά τα όμορφα χαρακτηριστικά εύκολα τα βλέπει κανείς στις καμπύλες και στις ευθείες που συνθέτουν τα σκίτσα του. Τα «ανθρωπάκια» του θα συνεχίσουν να μιλούν για έναν μεγάλο γελοιογράφο, σημαντικό εικονογράφο και σπουδαίο δημιουργό κόμικς.

Τέτη Σώλου

Σκιτσογράφος και Συγγραφέας

Μέλος της ΕΔΣΤΕ-FIJET

Σεπτέμβριος 2015

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Διαδρομές τ. 119

ΚΛΙΚ

Sleeping in the waves

In memory of Aylan and of all the refugee children who slept into the sea during the crossing to freedom.

Σεραφείμ Φυντανίδης

Ανήμερα τα Χριστούγεννα του 2014 έφυγε από τη ζωή ο Σεραφείμ Φυντανίδης, που υπήρξε ιστορικός διεθυντής της Ελευθεροτυπίας για 31 χρόνια.

ΚΛΙΚ

Δεν ξεχνώ τους ανθρώπους που στήριξαν τις προσπάθειές μου και τα πρώτα μου βήματα. Μερικές φορές δεν χρειάζεται τίποτα περισσότερο από μία κουβέντα. 

«Σπάνια έχω δει άνθρωπο να θέλει κάτι πάρα πολύ και να μην το κατορθώνει».

Γνώρισα τον Σεραφείμ Φυντανίδη, όταν είχα πάει στην Ελευθεροτυπία να δείξω ένα ντοσιέ με δείγματα δουλειάς. Με ρώτησε γιατί αφού έχω πτυχίο νομικής και πατέρα δικηγόρο δεν ασχολούμαι με τη δικηγορία. Του απάντησα ότι αυτό που με ενδιαφέρει και θέλω είναι το σκίτσο. Ίσως και να το είπα έντονα, γιατί εκείνον τον καιρό όλοι μου έκαναν την ίδια ερώτηση υπονοώντας ότι παρατάω στρωμένη δουλειά για να κυνηγήσω κάτι αβέβαιο.

Η κουβέντα του Φυντανίδη δεν μου έδωσε σιγουριά, αλλά καινούργια δύναμη. «Σπάνια έχω δει άνθρωπο να θέλει κάτι πάρα πολύ και να μην το κατορθώνει».

Λίγο καιρό μετά ξεκίνησε η συνεργασία μου με την Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία.

Η ιστορία ενός συμβόλου

Πριν από πολλά χρόνια η Άννα μου είχε χαρίσει ένα κόσμημά της. Μια καρφίτσα από αλπακά. Η αξία του κοσμήματος είναι μικρή. Η «από διαθέσεως αξία», που λένε τα νομικά βιβλία είναι μεγάλη, μια και το δώρο είναι από τη γιαγιά μου που κι εκείνης της το είχε δώσει η προγιαγιά μου. Οικογενειακό κειμήλιο μ' άλλα λόγια. 

H καρφίτσα της γιαγιάς

Η συναισθηματική του αξία έγινε ακόμα πιο μεγάλη, όταν συνάντησα την ίδια καρφίτσα σε μια παλιά φωτογραφία της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου. Ναι, ναι της πρώτης Ελληνίδας διηγηματογράφου, που την αγαπώ πολύ και που παρ' όλο που έζησε λίγους μήνες στη Θεσσαλονίκη, εγώ την έχω συνδέσει με την αγαπημένη μου πόλη. Το βιβλίο που έχω γράψει για τη Θεσσαλονίκη ξεκίνησε από ένα μικρό κείμενό της. 

Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου

Στην μοναδική φωτογραφία της που σώζεται, η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου φοράει μια καρφίτσα ίδια, ολόιδια με το δώρο της γιαγιάς. Τυχαίο;

Ο Λευκάδιος Χερν και η Ιαπωνία που γνώρισα μέσα από τα γραπτά του μ' έφεραν μπροστά στο ιτσιμοντζιγκινού. Στο χρυσάνθεμο που είναι το σύμβολο του αυτοκράτορα. Συνδέθηκε με την αυτοκρατορική οικογένεια εξ αιτίας της ομοιότητάς του με τον ήλιο.

Στην ιαπωνική μυθολογία η θεά του ήλιου, η Αματεράσου, έφερε στον κόσμο τον Τζιμμού, τον πρώτο αυτοκράτορα της Ιαπωνίας. Το αυτοκρατορικό έμβλημα παρουσιάζει ένα χρυσό χρυσάνθεμο με δεκαέξι πέταλα, γνωστό ως ιτσιμοντζιγκινού.

Τζιμμού, ο πρώτος αυτοκράτορας της Ιαπωνίας

Το χρυσάνθεμο, που μοιάζει με τον ήλιο που τόσο λαμπερός φαίνεται πίσω από τον Τζιμμού, βρήκα πως είναι ένα παγκόσμιο σύμβολο. Ιάπωνες, Ασσσύριοι, Σουμέριοι, Αιγύπτιοι ως το Μεξικό είχαν συγκινηθεί από αυτό το σύμβολο. 

Το ίδιο και οι αρχαίοι Έλληνες. Από το παλάτι του Μίνωα στην Κνωσσό μέχρι τον τάφο του Φιλίππου συναντάμε αυτόν τον συνδυασμό του παντοδύναμου ήλιου με το λουλούδι σε πλήρη άνθιση αποτυπωμένο σε τοιχογραφίες, αγγεία, λάρνακες, αγάλματα.

ΚΛΙΚ

Ψάχνοντας χτες το βράδυ τα χαρτιά μου σύνδεσα όλες αυτές τις πληροφορίες κι έκανα συνειρμούς που δεν είχα κάνει πρωτύτερα. Η καρφίτσα της γιαγιάς και της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου, το λαμπερό σύμβολο της χώρας του Ανατέλλοντος Ήλιου και της Αρχαίας Ελλάδας από την Κρήτη μέχρι τη Μακεδονία... και όχι μόνο.

Το σήμα της σειράς των έργων του Λευκάδιου Χερν
σε μετάφραση Τέτης Σώλου

Είναι ταιριαστό να συνοδεύει τη σειρά των έργων του Λευκάδιου Χερν, του οικουμενικού ανθρώπου με το ανοιχτό μυαλό, ένα οικουμενικό σύμβολο πνευματικής δύναμης και ακμής. Ο ίδιος ο Λευκάδιος δεν γνώρισε παρακμή. Ο θάνατος τον βρήκε στα 54 χρόνια του έχοντας αφήσει σπουδαίο συγγραφικό έργο κι έχοντας ενδεχομένως άλλα τόσα να γράψει.

Ο Τάκης Ευσταθίου, υπεύθυνος της σειράς «Λευκάδιος Χερν», πάντα τυπικός, είχε ενημερώσει τον Ιάπωνα πρέσβη κ. Μασουό Νισιμπαγιάσι για την έκδοση των βιβλίων και για τη χρήση του ιτσιμόντζι γκινού στα εξώφυλλα, που ιδιαίτερα πάνω στο κόκκινο και στο μπλε χρώμα θυμίζει το ιαπωνικό διαβατήριο. «Μα και βέβαια. Είναι το ιαπωνικό διαβατήριο με το οποίο ο Λευκάδιος Χερν επιστρέφει στην Ελλάδα», ήταν η συγκινητική απάντηση.

Μ’ ένα χαρτί κι ένα μολύβι

Είχε σε μεγάλη εκτίμηση τη νομική επιστήμη. «Είναι η επιστήμη των επιστημών», έλεγε. Ήταν περήφανος που ήταν δικηγόρος και τιμούσε πάντα την ιδιότητά του.

«Με ένα χαρτί κι ένα μολύβι» έλεγε «μπορείς να κάνεις τον δικηγόρο».

Έτσι όταν τον θάψαμε –επίτιμο μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών– του βάλαμε στο τσεπάκι ένα χαρτί κι ένα μολύβι. Και στο πέτο καρφώσαμε μια μικρή κονκάρδα της ΕΠΟΝ, μια που ήταν γραμματέας της ΕΠΟΝ Ξηρομέρου.

Κάποτε μου χάρισε ένα μικρό μαύρο μεταλλικό σταχτοδοχείο
–μαύρο ενθύμιο από τη Μακρόνησο.
— Σ' ευχαριστώ που μου το δίνεις.
— Κι εγώ σ' ευχαριστώ που το παίρνεις.

Ήταν από τους τελευταίους μεγάλους της αδικημένης γενιάς που είχε όραμα, που δοκιμάστηκε απάνθρωπα κι έκανε θηριώδεις υπερβάσεις. 

Πόση ανεκτίμητη ζωή σπαταλήθηκε «εις τους συνήθεις τόπους των εκτελέσεων κατά την έκτην πρωινήν»! Κι οι άλλοι που δεν τουφεκίστηκαν, πήγαν στα νησιά της αγωνίας. Στους Παρθενώνες. «Χίλιες ραβδιές σε ξένη ράχη δεν πονάνε», και ο Κανελλόπουλος μπορούσε να λέει όσες μπούρδες εμπνεόταν μέσα στην άπονη ασφάλεια του αστικού σπιτιού του. Ύστερα έκανε σκληρή αυτοκριτική και ύστερα πέθανε. «Ο αποθανών δεδικαίωται» είπαν πολλοί. 

Πριν απ’ αυτόν «δεδικαίωται» και ο Βαγγέλης ο Τραμπαρίφας που κρεμάστηκε από τη ζώνη του στη Μακρόνησο. Και πόσα άλλα παιδιά που άγιασαν σ’ εκείνα τα νησιά, στα κελιά, στα σακιά με τις γάτες. Παιδιά, αγαπητικοί, σύζυγοι, αδερφοί...

Κι όσοι μέσα στην κόλαση αποκήρυξαν μετά βδελυγμίας τον κομμουνισμό, αξίζουν τον ίδιο σεβασμό. Ο δυνατός παλμός στις εικοσάχρονες φλέβες ξέρει πως αξία της ζωής είναι η ίδια η ζωή, που νιώθει να χάνεται στο «αεροπλανάκι», όταν στέκεται στο ένα πόδι με όλη την εξάρτυση στη ράχη επί ώρες κάτω απ’ τον καυτό ήλιο.

Κι όταν οι Παρθενώνες του Κανελλόπουλου ξανάγιναν νησιά, αυτή η ίδια η ακαταμάχητη δύναμη της ζωής σήκωσε την ψυχή που είχε μεγαλώσει ο πόνος και της έδωσε τη δύναμη της υπέρβασης και της συγγνώμης. Θυσία και έλεος.

Καμιά φορά μπροστά στο μνημείο της γυναίκας του Μακρονησιώτη κάποιο ευλαβικό χέρι ακουμπάει ένα μπουκέτο λουλούδια με το ίδιο πάντα σημείωμα:

Όποιος λύγισε εκεί,

λέω για πάντα έχει σωθεί,

όχι που ’ναι στη ζωή,

μα που υπόφερε πολύ.

Μ' ένα χαρτί κι ένα μολύβι και τον δικηγόρο μπορείς να κάνεις
και τον σκιτσογράφο και τον συγγραφέα
και πολλά άλλα μπορείς.

Τέτη Σώλου

Αθήνα 3 Αυγούστου 2014

Το πτώμα να γίνει γεγονός αναστάσιμο.

Παύση.

Καλό ξημέρωμα.

Στην πατρίδα φιλιά

Το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο γιορτάζει φέτος τα σαράντα χρόνια λειτουργίας του. Οι πρώτοι πτυχιούχοι μπορεί και να μετράνε λίγα χρονάκια ώσπου να βγουν στη σύνταξη. Οι παλιοί συμφοιτητές ετοιμάζουν ταξίδι στην Κομοτηνή το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Ιουνίου. 

Το σκίτσο είναι φτιαγμένο για σας, τους παλιούς φίλους της Κομοτηνής που θα βρεθείτε ξανά. Αφιερωμένο εξαιρετικά.

Εγώ δεν θα έρθω μαζί σας. Από χρόνια το ξέρω αυτό. Δεν θ' αναζητήσω τις αίθουσες και τα έδρανα, τα παλιά μας σπίτια, το παπλωματάδικο με τα χαρούμενα τραγούδια, το τζουκ μποξ της Ηπειρώτικης Γωνιάς, τον μπάρμπα-Καλαμάρη, που αν ζει, σήμερα θα έχει περάσει τα 100, τις ταβέρνες που μαζί με το τραγούδι άκουγες και την ψυχή, το μπερδεμένο του Πλάτανου, τα παλιά σημάδια, τον ήχο από τα βήματα στα καλντερίμια... 

Η Κομοτηνή μου δεν βρίσκεται στον χάρτη. Είναι η ζωντανή μνήμη που καταστάλαξε μέσα μου, όταν απαλλάχτηκα από τις αναμνήσεις. Και την έχω πάντα μαζί μου. Και σας αγαπώ.

«Θα βρεθούμε ξανά» με τον Θανάση Γκαϊφύλλια

ΚΛΙΚ

Χρυσοβίτσα Ξηρομέρου-Ιστορικό Φωτογραφικό Λεύκωμα

Το λεύκωμα της Χρυσοβίτσας Ξηρομέρου έχει διάσταση 23x33 εκ.,

208 σελίδες τυπωμένες σε χαρτί velvet ματ και σκληρό τετράχρωμο εξώφυλλο.

Στο εξώφυλλο μια φωτογραφία του 1952. Ιστορική στιγμή για τη Χρυσοβίτσα.
Ήρθε το νερό στο χωριό!

Πέρασαν δύο χρόνια από τότε που ξεκίνησε η προσπάθεια. Όλα τα σπίτια του χωριού δάνεισαν φωτογραφίες, παλιές, καινούργιες, έγχρωμες, ασπρόμαυρες –πολλές απ' αυτές μοναδικά κειμήλια–, μνήμες και αναμνήσεις από αγαπητά πρόσωπα, μεγάλες στιγμές, οικογενειακές χαρές, στιγμιότυπα από γλέντια, από εκδρομές, μαθητικά ενθύμια, πορτρέτα, πρόσωπα σκαμμένα από τον μόχθο και τον χρόνο, παππούδες, γιαγιάδες, ζευγάρια, παρέες στην πλατεία, στο καφενείο, στο χωράφι, γιορτές, χοροί, πανηγυριώτες, φουστανελάδες, αθλητές, φαντάροι, μνημεία, εκκλησιές και ξωκλήσια, το αρχαίο κάστρο, το τζιπ που ένωνε το χωριό με τον Αστακό, καπνοχώραφα, λιάστρες, άδειες καπνού και τσιγαρόχαρτου...

Σ' αυτά τα δύο χρόνια συγκεντρώθηκαν οι φωτογραφίες, ψηφιοποιήθηκαν, ταυτοποιήθηκαν τα πρόσωπα, γράφτηκαν και ξαναγράφτηκαν οι λεζάντες, διασταυρώθηκαν πληροφορίες, ταξινομήθηκε το υλικό σε κατηγορίες, έγιναν αλλαγές και συμπληρώσεις, και τέλος δημιουργήθηκε ένα μεγάλο και ενημερωμένο φωτογραφικό αρχείο της Χρυσοβίτσας Ξηρομέρου. Το μεγαλύτερο και πιο ενδιαφέρον μέρος του αρχείου περιλήφθηκε στο φωτογραφικό λεύκωμα που εκδόθηκε τον Φλεβάρη από τον σύλλογο Χρυσοβιτσάνων «Τα Κόροντα».

Η Χρυσοβίτσα και το Αλογοβούνι

Η πύλη του κάστρου των Κορόντων.
Η Χρυσοβίτσα στα αρχαία χρόνια λεγόταν Κόροντα.

Η δική μου συμμετοχή ήταν η ψηφιοποίηση των φωτογραφιών, η παρακολούθηση των αλλαγών, η καλλιτεχνική επιμέλεια και η σελιδοποίηση του λευκώματος. Ήταν τιμή να συνδέσω το όνομά μου με αυτή την πρωτοβουλία. Η εργασία μου δεν ήταν ούτε δώρο ούτε προσφορά. Ήταν χρέος, γιατί στον τόπο αυτόν είδε το φως της μέρας ο πατέρας μου και τον αγάπησε τόσο βαθιά ώστε να μου δείξει ότι χωρίς υπέρβαση και θυσία δεν υπάρχει αγάπη. Κι όταν καμιά φορά λέω με καμάρι «ο τόπος μου η Χρυσοβίτσα», δεν είναι οι οικογενειακές ρίζες και οι πατρογονικοί τάφοι που κάνουν πατρίδα μου αυτό το πανάρχαιο χωριό. Είναι η μεγάλη αγάπη του πατέρα.

Ο τόπος μου έβγαζε καπνό, βελανίδι και ήρωες.

Δείτε ακόμα:

Το χωριό μου η Χρυσοβίτσα

ΚΛΙΚ

Πέτρος Σταθάτος

Οι τελευταίες μέρες του καλοκαιριού του 2013 σημαδεύτηκαν από την απουσία του Πέτρου Σταθάτου, του σεμνού και διακριτικού ανθρώπου που δημιούργησε τις εκδόσεις Δελφίνι.

Έφυγε μετά από μάχη με τον καρκίνο ο εκδότης Πέτρος Σταθάτος. Παιδί της αντιδικτατορικής γενιάς έγινε γνωστός στη μεταπολίτευση μέσα από τον εκδοτικό οίκο Δελφίνι, που ήταν το δημιούργημά του και με το οποίο έφερε νέο πνεύμα στον χώρο των εκδόσεων, δίνοντας έμφαση στους νέους συγγραφείς, σε παλιότερους άγνωστους δημιουργούς αλλά και σε «πειραγμένα» κείμενα. Προηγουμένως είχε υπάρξει διευθυντής της Σύγχρονης Εποχής. Μετά το Δελφίνι διεύθυνε τις εκδόσεις Πολύτροπον που εξειδικεύτηκαν κυρίως στα δοκίμια. Το τελευταίο του δημιούργημα ήταν οι εκδόσεις Νόβολι, στον οποίο είχε επενδύσει πολύ μεράκι και δουλειά. Στον Νόβολι, οίκος που δεν προσέχτηκε όσο έπρεπε, φιλοξενηθήκαν σπουδαία κείμενα, αιρετικές φωνές κι απρόβλεπτα δοκίμια, ενώ δεν παρέλειπε να εκδίδει και κείμενα που αφορούσαν στην πατρίδα του Κεφαλονιά. Παρά τις εκδοτικές δυσκολίες, τα προσωπικά του προβλήματα παρέμενε μέχρι τέλος ένας αισιόδοξος μαχητής. Στο τελευταίο του ταξίδι στο Κοιμητήριο Ζωγράφου, στο οποίο έλαμψαν με την απουσία τους οι εκπρόσωποι του εκδοτικού χώρου, τον συνόδευσαν φίλοι από τα παλιά και συνεργάτες του. Ας είναι ελαφρύ το χώμα που τον σκεπάζει, θα θυμόμαστε πάντα αυτό το χαμογελάκι που έσκαγε κάθε φορά που συναντούσε τους φίλους του και που σήμαινε «είμαστε ακόμα εδώ».

Γιάννης Μπασκόζος

Αγίου Δημητρίου 2011

Ανήμερα της μεγάλης γιορτής του Αγίου Δημητρίου έστειλα σε φίλους που αγαπούν τη λογοτεχνία και τη Θεσσαλονίκη ένα μικρό και μάλλον άγνωστο κείμενο της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου, που έγραψε η μεγάλη διηγηματογράφος τον Οκτώβριο του 1905 στη Θεσσαλονίκη, μαζί με την ευχή να σωθεί ο τόπος από «όλους τους όφεις, οι οποίοι περισφίγγουν τα ιερά εδάφη».

Εν τέλει αυτή η κάπως περίεργη ευχετήρια κάρτα στάθηκε το ξεκίνημα ενός βιβλίου για την πολύχρωμη  και πολύγλωσση Θεσσαλονίκη των πολλών κοινοτήτων, την «όμορφη σαν το Τολέδο, τη Σεβίλη και την Κόρδοβα», όπως λέει ο Αλμπέρτος Ναρ.

ΚΛΙΚ

Η Κομοτηνή μου

ο τόπος που πατρίδα μου 

τον έδωκε το γιόρτασμα της νιότης

Όταν έδινα εξετάσεις για το πανεπιστήμιο ευχόμουν, αν τελικά περνούσα, να περάσω στην αγαπημένη μου Θεσσαλονίκη. Τελικά πέρασα στη νομική σχολή του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Καλύτερα! Στα χρόνια που ακολούθησαν πολλές φορές ένιωσα ευγνωμοσύνη για εκείνο το λαθάκι στα Λατινικά ή στα Αρχαία, που μου έκοψε μονάδες κι αντί για τη Θεσσαλονίκη μ' έστειλε στην Γκιουμουλτζίνα.

Βρέθηκα σε μια πόλη με σοκάκια, χαμηλά σπίτια, μαχαλάδες, καφενέδες, μιναρέδες και πανεπιστήμιο, 815 χιλιόμετρα μακριά από το πατρικό μου και ήμουν δεκαοχτώ χρονών. Βουρ!

Στην Κομοτηνή βρήκα τη μικρογραφία της πολυχρωμης Θεσσαλονίκης που γνώρισα αργότερα: τη συνύπαρξη χριστιανών, μουσουλμάνων, εβραίων, αρμένηδων... Κάποτε έμεινα στην άκρη της παλιάς αρμένικης γειτονιάς, έκανες δυο βήματα κι έβγαινες σε αγρούς, άλλοτε μέσα στα τούρκικα και μια εποχή κοντά στη στρατώνα. Σπούδασα σε μια πολύχρωμη πόλη. Από το πανεπιστήμιο αποκόμισα ένα πτυχίο. Από την Κομοτηνή έναν κόσμο. 

Προσφυγικό σπίτι στην αρμένικη γειτονιά.

Μην το ψάχνεις, δεν υπάρχει.

Αυτοί οι δρόμοι ήταν η καθημερινότητά μου. Όταν ζεις μέσα σε τέτοια ομορφιά, γίνεσαι καλλιτέχνης. Σ' αυτές τις γειτονιές γνώρισα πολλούς καλλιτέχνες της ζωής κι άρχισα να μαθαίνω πόσες γωνιές έχει ο κόσμος.

Σε ένα συναπάντημα απ' το πουθενά ο εκδότης της εφημερίδας Ιλερί (Εμπρός) έδωσε σε μια κοπελίτσα που ζωγράφιζε μία συμβουλή: «Όταν θα αποτυχαίνεις, θα βάζεις το κεφάλι κάτω και θα ξαναζωγραφίζεις». Ευχαριστώ. Δεν την ξέχασα ποτέ. 

Η πλατεία της Κομοτηνής στις αρχές του '80.
Φωτισμένη και τεράστια.

Κάτω από το πιο ψηλό δέντρο ήταν (είναι;) το καφενείο ο Πλάτανος.

Ήταν τούρκικο καφενείο και πρόσφερε καφέ, τσάι και «μπερδεμένο».

Ο σταθμός του τρένου.

Ο Θανάσης Γκαϊφύλλιας είπε σε μία συνέντευξη το 2003 ότι η Κομοτηνή έχει περισσότερους ανθρώπους απ' όσους είναι γραμμένοι στα επίσημα χαρτιά της. Όλους όσοι πέρασαν από κει και την έχουν πάντα μέσα στην καρδιά τους. Δίκιο έχει!  

Και τ' απογεύματα στα τούρκικα στενά, 

ένα γραμμόφωνο να κλαίει για τα μεράκια...

Ο Θανάσης Γκαϊφύλλιας

ΚΛΙΚ

η Στέλλα Χασκήλ

ΚΛΙΚ

και η Gulden Karabocek

ΚΛΙΚ

και

ΚΛΙΚ 

Το 1999 ανέλαβα την εικονογράφηση και την καλλιτεχνική επιμέλεια μιας σειράς βιβλίων του προγράμματος εκπαίδευσης των παιδιών της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης. Η δουλειά αυτή έγινε με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση, γιατί μου έδινε τη δυνατότητα να προσφέρω με τη σειρά μου κάτι στον τόπο που με περισσή αγάπη με φιλοξένησε, και μάλιστα στο πιο ευαίσθητο κομμάτι του, στα παιδιά.

ΚΛΙΚ

Δανείστηκα τις φωτογραφίες από τη σελίδα του fb «Κομοτηνή παλιές φωτογραφίες - Komothnh palies foto». Την πρώτη και την τελευταία αγνοώ πού τις βρήκα.

Τυφώνας στην Αθήνα του 1961

Το σπίτι παράγκα. Τα παιδιά ξυπόλυτα. Το ένα παιδί κοιτάει τη νεκρή κατσίκα, το άλλο ποιος ξέρει τι βλέπει κάπου ψηλά και το τρίτο ετοιμάζεται να κατέβει, ενώ η μάνα τού απλώνει το χέρι. Ο τόπος; Νέα Λιόσια, Μπουρνάζι, Περιστέρι, Τζιτζιφιές, Μοσχάτο, Άι-Γιάννης ο Ρέντης, σταθμός Λαρίσης... Όλη τη νύχτα κατακλυσμός και χαλάζι. Κι όταν τραβήχτηκε το σκοτάδι φάνηκε ο όλεθρος. Νοέμβριος 1961

Το ξυπόλυτο τάγμα

«Merope» del marchese Scippione Maffei, Prato, 1823

Γλυκιά ζωή

Ιδιωτική έκδοση εκτός εμπορίου, 2011

Είχα πάντοτε ένα θέμα με τα βιβλία μνήμης και με τα βιβλία συνταγών, καθώς και με τον τρόπο που οι γιαγιάδες ή οι παππούδες αναφέρονται μέσα σ' αυτά. Λες και γεννήθηκαν για να μην υπάρξουν τίποτε άλλο παρά η γιαγιά ή ο παππούς του συγγραφέα.

Ήξερα, λοιπόν, καλά τι ήθελα να αποφύγω, όταν έφτιαξα το βιβλίο «Γλυκιά ζωή».

Ο αγαπημένος μου συγγραφέας έλεγε ότι η ιστορία γράφεται τόσο στα πεδία των μαχών όσο και στις μικρές αγγελίες των εφημερίδων. Λοιπόν, γιατί όχι και σ' ένα τετράδιο γλυκισμάτων;   

Οι συνταγές ενός τετραδίου γλυκισμάτων του 1936 δεν έχουν μόνο τερψιλαρύγγια αξία.

Τα υλικά της Γλυκιάς Ζωής είναι ένα τετράδιο με ασυνήθιστο εξώφυλλο, διάφορες παλιές φωτογραφίες, μικροαντικείμενα «τι τις φυλάς τις παλιατζούρες» που όμως φύλαξα και αφηγήσεις που είχα την προνοητικότητα να καταγράψω. Άξονας του βιβλίου είναι η Άννα Αβραμοπούλου-Τσατσούλη. Αφορμή για την έκδοσή του στάθηκε η συμπλήρωση είκοσι χρόνων από τον θάνατο της. Το βιβλίο κυκλοφόρησε εκτός εμπορίου και σε αριθμημένα αντίτυπα.

Αυτό είναι το εξώφυλλο του Τετραδίου Γλυκισμάτων της Άννας. Ο Εονίτης και το μεταξικό σύνθημα δεν εκπλήσσουν τόσο, γιατί βρισκόμαστε στο 1936. Εκπλήσσει όμως η πρώτη χρήση του τετραδίου. Ήταν μαθητικό τετράδιο τιμωρίας!

Ο Μεταξάς σκόρπιζε άφθονο χρήμα για προπαγάνδα και ήθελε να διαμορφώσει οπαδούς του καθεστώτος από την τρυφερή ηλικία. Μοίραζε δωρεάν τετράδια στους μαθητές. Οι δάσκαλοι, μια και βρήκαν πιπέρι, έβαλαν και στα λάχανα. Αφού υπήρχε αφθονία τετραδίων, δημιούργησαν τετράδια τιμωρίας. Μη χειρότερα! Η Άννα έγραψε πάνω στην ετικέτα «Τετράδιον Γλυκισμάτων» τράβηξε μια γραμμή από κάτω και μετέτρεψε το τετράδιο τιμωρίας της κόρης της σε κάτι χρήσιμο.

Οι σελίδες είναι τακτικά γραμμένες με πένα και μελάνι. Στη γραφή της η Άννα χρησιμοποιεί υπολείμματα παλιών συμπλεγμάτων και γράφει το ψ με ασυνήθιστο τρόπο. Καθόλου περίεργο, αν αναλογιστούμε ότι πήγε στο σχολείο στις αρχές του εικοστού αιώνα. Μερικές φορές γράφει τις λέξεις όπως τις προφέρει (μιλουμακάρουνα, κεκ) ή χρησιμοποιεί παλιότερους τύπους (για παράδειγμα χρησιμοποιεί τη λέξη τεψί, που αν και δεν είναι πια σε χρήση είναι σωστότερη, μια και προέρχεται από την παλιότερη εψάνη, που σημαίνει το ίδιο ακριβώς μαγειρικό σκεύος).

Οι ποσότητες στις συνταγές μετριούνται με οκάδες και δράμια, ρακοπότηρα ή κύπελα. Η ποσότητα των μπαχαρικών προσδιορίζεται ως «ένα χαρτάκι βανίλια» ή «μια δραχμή κανελογαρίφαλα». Αναφέρονται επίσης υλικά που σήμερα είναι μάλλον άγνωστα, όπως η ζάχαρη άχνη του βαρελιού ή το αλεύρι Τεργέστης.

Εκτός από τις περίπλοκες συνταγές, που απαιτούσαν χρόνο και χρήμα, στο τετράδιο υπάρχουν και οι «εφθηνές», που έδιναν τη δυνατότητα στη νοικοκυρά να έχει πάντα κάποιο γλυκό στο σπίτι. Όπως, για παράδειγμα, η πουτίγκα με σταφίδες, που μετατρέπει σε γλύκισμα το ξερό ψωμί.

Το βιβλίο εικονογραφήθηκε με φωτογραφίες. Έφτιαξα όμως ένα σκίτσο για το εξώφυλλο κι ένα για την ταπετσαρία, που παρουσιάζει την Άννα και την οικογένειά της.

Πάνω στο τετράδιο είναι γραμμένη η χρονολογία 1936. Είναι η χρονιά που η Άννα και η οικογένειά της βρίσκονται στο Σουφλί. Ο Φώτης, ο άντρας της Άννας, ήταν αξιωματικός. Σ' αυτό οφείλονταν οι συχνές μετακινήσεις της οικογένειας (Μεσολόγγι, Άρτα, Γιάννενα, Σαγιάδα, Σουφλί, Αθήνα). Στο Σουφλί ήταν ο διοικητής του 8ου λόχου.

Μερικές φωτογραφίες από το Σουφλί

Το Σουφλί πριν από το 1940. 

Β Συνοριακός Τομέας Έβρου, 8ος λόχος, Φρουραρχείο Σουφλίου,
στολισμένος για τον εορτασμό του Πάσχα. Διοικητής ο Φώτης Τσατσούλης.

Η Άννα ως σύζυγος διοικητού, έζησε αρκετά χρόνια μέσα στη φανταρία.

Ο Φώτης και η Άννα την εποχή που ζούσαν στο Σουφλί.

Όλη η οικογένεια στο ελληνικό φυλάκιο. Σε λίγο θα περάσουν στο τούρκικο,
προσκαλεσμένοι για φαγητό από την οικογένεια του τούρκου διοικητή.
Οι δύο διοικητές συναντιόνταν τακτικά, συνοδεία αξιωματικών,
για να συζητήσουν θέματα της περιοχής. Μερικές φορές η πρόσκληση
περιλάμβανε και την οικογένεια.

Πρωτομαγιά στον Συνοριακό Τομέα. Η Άννα και η οικογένειά της γιορτάζουν
σε εύθυμο τραπέζι με χαρούμενη συντροφιά και γραμμόφωνο.

Κάποια μαθητική γιορτή στον Συνοριακό Τομέα. Η Άννα στέκεται κρατώντας
ένα καλάθι. Πίσω της η μαντολινάτα του σχολείου και φαντάροι. 

Η Άννα κρατάει τα γκέμια μιας καμήλας. Στη Θράκη μπορεί να συναντήσει
κανείς ακόμα και σήμερα αυτό το ασυνήθιστο ζώο. 

Η Άννα πάνω σε βοϊδάμαξα με ντόπιους χριστιανούς
και μουσουλμάνους. Αυτές οι βοϊδάμαξες είχαν συνήθως σχήμα σκάφης
(με λοξά παραπέτια δεξιά κι αριστερά) και λέγονταν νταλίκες. 

Εκδρομή στην Κορνοφωλιά. Το πανηγύρι του μοναστηριού
της Κορνοφωλιάς γίνεται στα Εννιάμερα της Παναγίας, 23 Αυγούστου.
Ενδεχομένως τότε έγινε και η εκδρομή.  

Η Άννα φρόντιζε η εμφάνιση και τα φερσίματά της να είναι ανάλογα με την κοινωνική της θέση. Πρόσεχε πολύ το ντύσιμό της, και το σπίτι της ήταν αψεγάδιαστα νοικοκυρεμένο. «Η καλή νοικοκυρά ξεχωρίζει από τη φτέρνα της κάλτσας της και από τα κουρτινάκια της κουζίνας της», έλεγε. 

Ίσως να εννοούσε ότι η καλή νοικοκυρά δίνει προσοχή και στην παραμικρή λεπτομέρεια της εξωτερικής εμφάνισης, και ότι η κουζίνα της εκτός από τακτική και καθαρή, είναι φροντισμένη και όμορφη. Ίσως πάλι να εννοούσε κάτι άλλο. Η φράση της παραμένει σιβυλλική.

Το 1939 ο Φώτης παίρνει μετάθεση και η οικογένεια φεύγει από το Σουφλί. Τα χρόνια που ακολούθησαν έφεραν πόλεμο, Κατοχή και Εμφύλιο. Οι καιροί είναι σκληροί και οι άνθρωποι ταλαιπωρημένοι. Το τέλος του πολέμου βρίσκει την οικογένεια στην Αθήνα. Η Αθήνα τα βγάζει πέρα δυσκολότερα από την επαρχία. Η ευρηματικότητα διευκολύνει τη ζωή, αλλά δημιουργεί και σκηνές ροκ. Η οικογένεια Τσατσούλη μένει για ένα διάστημα στο Κολωνάκι, σε ένα διαμέρισμα της οδού Λουκιανού. Το Κολωνάκι εκείνων των χρόνων έχει χωματόδρομους και χαμηλά σπίτια. Στην αυλή του τριώροφου σπιτιού η Άννα βάζει κότες! Τέτοια τραγελαφικά συνέβαιναν στην Αθήνα μετά το 1945. Και δεν αποκλείεται να ξανασυμβούν. 

Τα ιστορικά ελληνικά πιάτα KERAMIKOS.
Βάση γαβάθας από καθημερινό σερβίτσιο.

Τα αρχικά της Άννας κεντημένα στο άσπρο λινό
τραπεζομάντιλο και στις πετσέτες του φαγητού. 

Η ιστορία ενός κεντήματος - Αφήγηση

Στο βιβλίο περιλαμβάνονται μερικές αφηγήσεις που δείχνουν τον χαρακτήρα και την προσωπικότητα της Άννας. Μια απ' αυτές:

«Ο αδερφός του μπαρμπα Ντίνου του Καϊνάρη ήταν φυματικός. Ζούσε μόνος του στην Πάτρα. Δούλευε εκεί και τα είχε φτιάξει με μία πόρνη.

Η Άννα κάθε φορά που αρρώσταινε κανένα παιδί της, έπαιρνε το πλοίο «Καληδονία» από το Μεσολόγγι και πήγαινε στο γιατρό στην Πάτρα. Επισκεπτόταν τον Καϊνάρη, αλλά ποτέ δεν είχε δεχτεί πρόσκλησή του για φιλοξενία. Προτιμούσε το ξενοδοχείο.

Κάποια φορά συναντήθηκε στο σπίτι με τη φίλη του. Εκείνη, ξέροντας ότι οι καλές γυναίκες την απέφευγαν, σηκώθηκε για να φύγει. Η Άννα όμως την κράτησε, της μίλησε γλυκά και της ζήτησε να μην φεύγει, όταν τη βλέπει. Κι εκείνη σε ένδειξη ευγνωμοσύνης κέντησε το «Ευτύχει». Αυτά έγιναν πριν από το 1935...»

Η συνταγή της Άννας για την πουτίγκα με σταφίδες

                                             1/2 ὀκὰ γάλα
                                             150 δράμια ψωμὶ ξερὸ
                                             150 δράμια σταφίδα
                                             4 αὐγὰ
                                             φλοιὸς 1 λεμονιοῦ
                                             1 κουταλάκι σόδα
                                             καὶ ὀλίγα ἀμύγδαλα
   

Βράζομεν μισὴ ὀκὰ γάλα καὶ εἴς αὐτὸ ῥίπτομεν 150 δράμια ψωμὶ ξερὸ καὶ τὸ ἀφήνομεν ἐπὶ μίαν ὥραν. Ἀφοῦ μουσκέψῃ καλὰ τὸ ψωμί, τὸ ζυμώνομεν μὲ τὸ γάλα ῥίπτοντες τὴν σταφίδα. Ἐξακολουθοῦμε νὰ τὸ ζυμώνομεν καλὰ καὶ ῥίπτομεν τοὺς κρόκους καλὰ κτυπημένους καὶ τὸν φλοιὸν ἑνὸς λεμονιοῦ τριμμένον. Ἅμα ζυμώσωμε καλὰ τὸ μῖγμα, ῥίπτομεν καὶ τὰ ἀσπράδια τῶν αὐγῶν, τὰ ὁποῖα κτυπῶμεν νὰ γίνουν μαρέγκα. Τὸ μῖγμα αὐτὸ τὸ ῥίπτομεν μέσα σὲ φόρμα καλὰ βουτυρωμένη. Ἐάν θέλωμε, ῥίπτομεν, ἐνῶ ζυμώνωμε τὸ μῖγμα, καὶ ὀλίγα ἀμύγδαλα χονδροκοπανισμένα.

Σημείωση: Μισή οκά είναι 640 γραμμάρια και 150 δράμια είναι 480 γραμμάρια.