7 Απρ 2017

Παραμύθια, μύθια, αλήθεια-παρουσίαση στη Λάρισα



Ταξιδάκι στη Λάρισα για την παρουσίαση του βιβλίου «Παραμύθια, μύθια, αλήθεια» της Ευδοκίας Ποιμενίδου Χατζηδημητρίου με εικονογράφηση δική μου. Η εκδήλωση είχε μεγάλη επιτυχία, παρόλο ένα απογευματινό μπουρίνι απείλησε για λίγο τα σχέδιά μας. 

Το μπουρίνι όχι μόνο δεν εμπόδισε τον μικρό ποδηλάτη έξω από το Ουήλ
να απολαύσει το παιχνίδι του, αλλά του έδωσε περισσότερη χαρά.

Η ομιλία της Ελένης Χριστούλα-Πατελοδήμου ήταν μια επιστημονική προσέγγιση του λαϊκού παραμυθιού και του βιβλίου με τρόπο άμεσο και ζωντανό. Τη διάβασε ο Αργύρης Γιουρούκης, γιατί η ίωση της Ελένης τελικά δεν αστειευόταν καθόλου και την κράτησε παρά τη θέλησή της στο σπίτι. Το θέμα της ομιλίας μου ήταν ο τρόπος που προσέγγισα εικονογραφικά το λαϊκό παραμύθι μέσα από την πεποίθηση ότι η παράδοση δεν είναι κάτι παλιό που διασώζει η νοσταλγία, αλλά η ζωντανή μνήμη.

Το εξώφυλλο του βιβλίου

Ο συντονισμός ήταν εξαιρετικός και η  αφήγηση των παραμυθιών σε ντοπιολαλιά από τις δύο εκπαιδευτικούς είχε μεγάλο ενδιαφέρον, γιατί θύμισε στους παλιότερους και γνώρισε στους νεότερους τον τρόπο που ακούγονταν κάποτε τα παραδοσιακά παραμύθια.

Η συγγραφέας Ευδοκία Ποιμενίδου-Χατζηδημητρίου
κλείνει την παρουσίαση με μία μικρή ομιλία.



Η εκδήλωση έκλεισε με συγχαρητήρια, αφιερώσεις και κέρασμα πολύ ταιριαστό στην ατμόσφαιρα του βιβλίου: σπιτικό χαλβά και γλυκό κουταλιού.



14 Μαρ 2017

Ντένης Τζανάτος



ΝΤΕΝΗΣ ΤΖΑΝΑΤΟΣ

Σεμνός, ευγενής, πράος όπως όλοι οι άξιοι άνθρωποι. Σκιτσογράφος και δημοσιογράφος που τίμησε τις ιδιότητές του με ήθος, εντιμότητα, συνέπεια και εργατικότητα. Βαθιά καλλιεργημένος, ανιδιοτελής, ιδεολόγος, αγωνιστής. Ένας άριστος!
Καλός φίλος, αληθινός φίλος. Παμπάλαιος φίλος. Από τότε που κάναμε τα πρώτα βήματά μας. Ζήλιες, αντιζηλίες, ξεπερασούρες, παρασκήνιο ούτε τα μηχανεύτηκε ούτε τα καταδέχτηκε. Πάντα αλληλέγγυος στους συναδέλφους, ακόμα και σ' εκείνους που του φέρθηκαν όπως δεν του άξιζε. Πικρό λόγο δεν άκουσα να πει για κανέναν.
Τον φωτογράφισα ένα χαρούμενο πρωινό που κάναμε τον τελευταίο έλεγχο στις ηλιοτυπίες των βιβλίων του Λευκάδιου Χερν, ευτυχείς γιατί φτάναμε στο τέλος μιας μεγάλης πορείας, την οποία ο Ντένης με τον γνωστό αθόρυβο τρόπο του καθόρισε και στάθηκε βοηθός και συμπαραστάτης. 
Το μεροκάματό του στη γη πήρε τέλος. Έφυγε σαν πουλάκι, μου είπαν. Όπως ακριβώς έζησε. Ανάλαφρα, αθόρυβα, ευγενικά.
Πάνε ώρες που το έμαθα. Ήπια καφέ, κάπνισα, μίλησα με φίλους. Ακόμα δεν έχω συνειδητοποιήσει ότι δεν θα... ότι αυτό το νούμερο στο κινητό δεν θα... ότι ποτέ ξανά στην Καλλιθέα δεν θα... ούτε και πουθενά αλλού. Πολλά τα «δεν θα».
Ακόμα είναι ζεστό και δεν πονάει. Όμως πριν αρχίσει ο πόνος, θέλω να θυμηθώ τον Λευκάδιο. Τον Λευκάδιό μας, Ντένη. 

«Είμαι ένα με τη ζωή που δεν έχει ούτε μορφή ούτε όνομα, είμαι ένα με όλα όσα αρχίζουν και τελειώνουν –ακόμα και με τον τάφο και τον νεκροθάφτη, το πτώμα και το σκουλίκι...
* * *
Ένα σπουργίτι τιτίβισε στη στέγη και κάποιο άλλο απάντησε. Τα σχήματα των πραγμάτων άρχισαν να γίνονται ξεκάθαρα μ’ ένα απαλό γκρίζο φως και το σκοτάδι σιγά σιγά φωτίστηκε».


Η ανακοίνωση της Ένωσης Συντακτών

1 Μαρ 2017

Συνέντευξη στην ΕΡΤ WebRadio-Η φωνή της Ελλάδας




Ωραία ξεκίνησε η άνοιξη. Με Λευκάδιο Χερν!
Η εκπομπή του Άγγελου Σταθόπουλου «Της ψυχής μου το χώμα» ταξιδεύει την ελληνική φωνή σε όλα τα μήκη και πλάτη μέσω διαδικτύου και βραχέων κυμάτων. Η εκπομπή είχε κάνει στις αρχές του χρόνου ένα εξαιρετικό αφιέρωμα στον Λευκάδιο Χερν και στους πρώτους κύκλους της ζωής του, Ευρώπη, Αμερική, Γαλλικές Ινδίες. Ο Άγγελος Σταθόπουλος με προσκάλεσε να συμμετέχω στη ζωντανή εκπομπή του την πρώτη Μαρτίου, για να συνομιλήσουμε για τον Λευκάδιο και τον ιαπωνικό κύκλο. 
Δέχτηκα ευχαρίστως την πρόσκληση και με ιδιαίτερη συγκίνηση αφού η εκπομπή αυτή ακούγεται από τους απανταχού Έλληνες. Ένας από τους στόχους της έκδοσης των βιβλίων του Λευκάδιου στα ελληνικά ήταν να φτάσει το έργο του σε ελληνόφωνους αναγνώστες και πέρα από τα σύνορα της Ελλάδας.

Με τον Άγγελο Σταθόπουλο μετά το τέλος της εκπομπής.
Ο Άγγελος Σταθόπουλος με τον ηχολήπτη της εκπομπής.


Άφησα το ραδιομέγαρο της Αγίας Παρασκευής με εξαιρετικές εντυπώσεις. Ο Άγγελος Σταθόπουλος έχει μελετήσει τη ζωή του Λευκάδιου και η εκπομπή δεν περιορίστηκε σε ερωτήσεις. Έγινε μια ουσιαστική και ενδιαφέρουσα συζήτηση για τη ζωή και το έργο του Λευκάδιου, ενώ συγχρόνως οι μουσικές που ξεκούραζαν τον λόγο ήταν πολύ όμορφα ταιριασμένες.

Υ.Γ. Δεν βιάστηκα ν' αφήσω το ραδιομέγαρο, γιατί αμέσως μετά είχε εκπομπή ο Γιάννης Μπαχ Σπυρόπουλος και ήταν χαρά μου να πούμε δυο λόγια.






14 Φεβ 2017

Στην Κινηματογραφική Λέσχη Ηλιούπολης



Η δραστήρια κινηματογραφική λέσχη Ηλιούπολης οργάνωσε μια βραδιά αφιερωμένη στον Λευκάδιο Χερν με προβολή της ταινίας του Γιώργου Πετρίτση. Με προσκάλεσαν να προλογίσω την ταινία. Δέχτηκα ευχαρίστως να κάνω μια εισαγωγή για τη ζωή και το έργο του συγγραφέα που τόσο αγαπώ κι έχω μεταφράσει και η ομιλία μου έγινε με ιδιαίτερη συγκίνηση γιατί ο χώρος που μας φιλοξενούσε ήταν το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, χώρος μνήμης και τιμής.

Ο πρόεδρος της Κινηματογραφικής Λέσχης Ηλιούπολης κ. Δημήτρης Καλαντίδης
με παρουσίασε στους κινηματογραφόφιλους και στη συνέχεια έκανα μία σύντομη ομιλία.

Δεν είχα δει την ταινία και την παρακολούθησα με ενδιαφέρον. Αφορούσε τα χρόνια του Λευκάδιου στην Ιαπωνία, τα ώριμα και πολύ παραγωγικά συγγραφικά του χρόνια.
Ακολούθησε συζήτηση. Η αίθουσα ήταν γεμάτη και το κοινό ζεστό. Τις ερωτήσεις διαδέχτηκαν τοποθετήσεις που γεφύρωναν τα 110 και πλέον χρόνια που μας χωρίζουν από τον θάνατο του μεγάλου συγγραφέα και που αναζητούσαν τη διαχρονικότητα των έργων του και τις αξίες που περιλαμβάνονται σ' αυτά. Η προσέγγιση αυτή μ' εντυπωσίασε.
Στη σύγχρονη Ελλάδα, στην Ελλάδα της κρίσης ο Λευκάδιος μπορεί να δώσει μαθήματα, πρότυπα και λύσεις. Ο κόσμος του δεν είναι ο εξωτισμός και το μυστήριο της Άπω Ανατολής. Είναι ένας κόσμος πανανθρώπινων αξιών που κατέγραψε ένας οικουμενικός άνθρωπος με ήθος, ενσυναίσθηση και ευρύτατο πνεύμα. Ο σύγχρονος άνθρωπος μόνον όφελος μπορεί να έχει αγκαλιάζοντας το έργο του Λευκάδιου Χερν.






22 Ιαν 2017

Η λογοκρισία του βιβλίου της Θεσσαλονίκης


Αγαπητοί φίλοι,
όσοι παρακολουθείτε τη δουλειά μου, θα ξέρετε την αγάπη μου για τη Θεσσαλονίκη και για το βιβλίο μου «Θεσσαλονίκη-μνημεία, μνήματα και μνήμες», μια ιστορική μελέτη για τις τρεις μεγάλες κοινότητες της παλιάς πολύχρωμης και πολύγλωσσης πόλης: την εβραϊκή, τη μουσουλμανική και τη χριστιανική.

Πρότεινα το βιβλίο σε έναν γνωστό εκδοτικό οίκο της Θεσσαλονίκης, η πρόταση έγινε δεκτή και υπογράψαμε συμβόλαιο συνεργασίας. Το βιβλίο ήταν σελιδοποιημένο και στημένο. Η επιμέλεια και οι διορθώσεις ανατέθηκαν σε ιστορικό καθηγητή. Μετά από λίγες εβδομάδες ήρθε στα χέρια μου ο φάκελος με τις διορθώσεις. Ξεφύλλισα το δοκίμιο για να πάρω μια πρώτη γεύση. Όταν είδα τη λέξη «αυγά» διορθωμένη σε «αβγά», (στραμπούληγμα που και ο ίδιος ο Τριανταφυλλίδης που το πρότεινε το πήρε πίσω), σκέφτηκα ότι δεν αρχίζουμε καλά. Είχα δίκιο γιατί στη συνέχεια είδα κάποιες προτάσεις σβησμένες με κόκκινη γραμμή και ολόκληρες παραγράφους διαγραμμένες με κόκκινο χι. Όλες βρίσκονταν στην ενότητα για τους Εβραίους και στα τραγικά γεγονότα των ετών 1941-1943. 

Αναφέρω μερικές περιπτώσεις:
• Η φράση ότι ο όχλος λεηλάτησε το [κατεστραμμένο] εβραϊκό νεκροταφείο και πήρε τούβλα και μάρμαρα διαγράφτηκε με κόκκινη γραμμή.
• Η παράγραφος που ξεκινάει με το ερώτημα «γιατί στη Θεσσαλονίκη οι απώλειες της εβραϊκής κοινότητας ήταν τόσο μεγάλες συγκριτικά με άλλες ελληνικές πόλεις» διαγράφτηκε με κόκκινο χι.
• Με κόκκινο χι διαγράφτηκε το τμήμα που μιλάει για την Υπηρεσία Διαχειρίσεως Ισραηλιτικών Περιουσιών, για τις άθλιες κομπίνες των απογραφέων και των μεσεγγυούχων και για το λυσσαλέο πλιατσικολόγημα των σπιτιών και καταστημάτων των εκτοπισμένων Εβραίων.
• Με διπλοτετράδιπλο χι που κόντεψε να τρυπήσει το χαρτί διαγράφτηκε η παράγραφος που καταλήγει ότι «πολλές περιουσίες φτιάχτηκαν από την πυρίκαυστο και τους αποδημούντες». (Αποδημούντες είχε χαρακτηρίσει η κατοχική κυβέρνηση τους δυστυχείς Εβραίους που εκτοπίστηκαν για να θανατωθούν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Πυρίκαυστος ζώνη ονομάστηκε το τμήμα της πόλης που καταστράφηκε από την πυρκαγιά του 1917. Άλλη φοβερή ιστορία αυτή!)
• Ο επιμελητής-διορθωτής-ιστορικός-καθηγητής με τη φόρα που είχε πάρει διέγραψε ακόμα και την πληροφορία ότι κάποιες γερμανικές εταιρείες χρησιμοποίησαν τζάμπα εργατικό δυναμικό από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Φρέναρε μονάχα αφού διέγραψε το όνομα του Γιάννη Μπουτάρη, που επί δημαρχίας του η Θεσσαλονίκη εντάχθηκε -επιτέλους!- στο Δίκτυο Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών της Ελλάδας της περιόδου 1940-1945.

Στο σημείο αυτό τελείωσαν οι διαγραφές, αλλά και το επίμαχο κεφάλαιο για την εβραϊκή κοινότητα. Τα υπόλοιπα ήταν αλλαγές του τύπου «αυγά» σε «αβγά» και «κτίρια» σε «κτήρια».

Αυτό δεν ήταν επιμέλεια. Ήταν λογοκρισία! Δεν χρειαζόταν να το ψιλοκοσκινίσω. Σε  μία σύντομη συνάντηση με τον εκδότη διέλυσα τη συνεργασία μας, ακυρώσαμε το συμβόλαιο και πήρα το βιβλίο μου πίσω. 
«Μου είναι αδύνατον να πιστέψω ότι οι Θεσσαλονικείς έκαναν τέτοια φοβερά πράγματα στους Εβραίους συμπολίτες τους», είπε ο εκδότης.
«Δεν τα έκαναν οι Θεσσαλονικείς γενικώς. Τα έκαναν κάποιοι αχρείοι που επωφελήθηκαν από την τραγική μοίρα των συμπολιτών τους», του απάντησα.
Όταν ερευνούσα, βρέθηκα πολλές φορές μπροστά σε γεγονότα που αγνοούσα, που μου δημιούργησαν έκπληξη, οργή, αγανάκτηση, που τα αντιμετώπισα με δυσπιστία και χρειάστηκε να ανατρέξω σε πάμπολλες πηγές μέχρι να βρω άκρη και να καταλάβω τι γίνεται. Κατέγραψα τα γεγονότα στα οποία με οδήγησε η έρευνα που έκανα, ασχέτως αν μου άρεσαν ή όχι, και τα τεκμηρίωσα με πηγές που αναφέρονται στη βιβλιογραφία, αποφεύγοντας ν’ αναφέρω κρίσεις και προσωπικές απόψεις. 
Έτσι, όταν πρότεινα το βιβλίο μου για έκδοση, ήξερα καλά για ποιο πράγμα μιλούσα, με ποιον τρόπο μιλούσα και τι δουλειά είχα κάνει. Ήξερα ακόμα ότι είναι πολλά αυτά που αγνοούμε και πως η άγνοια και η λήθη εξυπηρετούν τις εξουσίες.

Δεν μπορώ παρά να εκτιμήσω τα αποτελέσματα που έχει φέρει η στάση του δήμαρχου Μπουτάρη και που εκφράζεται συνοπτικά με μία φράση από την ομιλία του στην περσινή εκδήλωση μνήμης την Ημέρα Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος: «Ξέρετε ότι ως διοίκηση του Δήμου Θεσσαλονίκης και, προσωπικά εγώ ως δήμαρχος, δίνουμε έμφαση στα ιστορικά ζητήματα του πρόσφατου παρελθόντος που η πόλη επιμελώς έκρυβε τόσα χρόνια». 
Η Θεσσαλονίκη άρχισε να θυμάται το πλούσιο παρελθόν της. Οι νεότεροι άρχισαν να το μαθαίνουν.

Κάποια στιγμή ο εκδότης επανήλθε με ένα τηλεφώνημα για να μου δηλώσει ότι εξακολουθεί να του αρέσει το βιβλίο και για ν’ αφήσει ανοιχτή την προοπτική της έκδοσής του, αν δεχτώ να αφαιρεθούν οι επίμαχες παράγραφοι. 
«Τι να αφαιρεθούν; Εδώ έχουν εμπλουτιστεί!»

Ποιο θα είναι το μέλλον του βιβλίου μου δεν το γνωρίζω, αλλά δεν ανησυχώ. «Κάθε βιβλίο έχει το αστέρι του», όπως λέει μια αγαπητή μου συγγραφέας. 
Ένα άρθρο μου όμως για την εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης δημοσιεύτηκε πρόσφατα στη Huffington Post και μπορείτε να το διαβάσετε.

Υ.Γ. Το βιβλίο περιλαμβάνει πολλές φωτογραφίες της παλιάς Θεσσαλονίκης. Όταν άρχισα να κάνω επαφές με τα αρχεία που τις διέθεταν για να πάρω την άδεια χρήσης τους, είχα διάφορες ευχάριστες εκπλήξεις. Οι υπεύθυνοι με μεγάλη προθυμία μου παραχώρησαν ηλεκτρονικά αρχεία σε υψηλή ανάλυση και με πολλή ζεστασιά μου έδιναν συγχαρητήρια και με ενθάρρυναν την προσπάθειά μου να γράψω ένα βιβλίο για την πόλη τους. Το Άσυλο του Παιδιού, η Αμερικάνικη Γεωργική Σχολή Θεσσαλονίκης, το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης, ο Ευάγγελος Χεκίμογλου, ο Γιάννης Μισετζής, ο Μανώλης Ρωξάνας, ο Γιώργος Μ. Γρούτας μου εμπιστεύτηκαν τις φωτογραφίες που τους ζήτησα. Αναφέρονται όλοι στις πηγές των εικόνων, αλλά θέλω να τους ευχαριστώ θερμά και μέσα από αυτό το κείμενο. Ξεχωριστά θέλω να ευχαριστήσω τον δήμο και το Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης για τη γενναιόδωρη προσφορά τους (πλήθος φωτογραφιών!) και τον συλλέκτη Μάνο Μαλαμίδη που εκτός από την πρόσβαση στο αρχείο του είναι πάντα πρόθυμος να μου δώσει τη γνώμη του και τις γνώσεις του.