«Βούρλα» Το βιβλίο έγινε θεατρικό και ανέβηκε στο «Αγγέλων Βήμα»

Η αφίσα του έργου.
Η γυναίκα της αφίσας είναι η Κατερίνα Σκορδαλάκη.

Είναι φορές που η πραγματικότητα ξεπερνάει αυτά που ονειρευτήκαμε ή δεν τολμήσαμε να ονειρευτούμε. Το «Κάτι να μείνει από μένα – Πόρνες στα Βούρλα» ο είναι τίτλος του βιβλίου μου. 

Τώρα πια έγινε και τίτλος θεατρικού έργου. Ένα χρονικό μετά μουσικής αφιερωμένο με τρυφερότητα στη μνήμη των κοριτσιών που πέρασαν από το μπορντέλο των Βούρλων.

Ανέβηκε στο θέατρο «Αγγέλων Βήμα» για τρεις παραστάσεις στην πρώτη σεζόν. Έκανε πρεμιέρα την Κυριακή 29 Μαΐου 2022.

• Θεατρική προσαρμογή-σκηνοθεσία: Μαργαρίτα Δαλαμάγκα-Καλογήρου

• Επιλογή τραγουδιών, ενορχηστρώσεις, πιάνο επί σκηνής: Υβόνη Σιέμου

• Κορίτσια των Βούρλων-Παίζουν και τραγουδούν: Κατερίνα Σκορδαλάκη, Αμαλία Αυγουστάκη, Ρουμπίνη Χονδρουδάκη

• Αφήγηση: Τέτη Σώλου

(Ήμουν κι εγώ εκεί. Ήμουν η αφηγήτρια. Ήμουν τα ίδια τα Βούρλα!)

Ένα έργο φτιαγμένο από γυναίκες που αφηγείται ιστορίες γυναικών.

Φωτογραφία από την πρόβα τζενεράλε
Πάνω από αριστερά: Κατερίνα Σκορδαλάκη, Υβόνη Σιέμου,
Αμαλία Αγουστάκη και Ρουμπίνη Χονδρουδάκη.
Μπροστά καθιστή: μουά

Στην τελευταία παράσταση, τον Ιούνιο, ενθαρρυμένες και συγκινημένες από τη θερμή ανταπόκριση, υποσχεθήκαμε στο κοινό ότι θα επιστρέψουμε στο «Αγγέλων Βήμα» για να συνεχίσουμε.

Και επιστρέψαμε!

Έχοντας την εμπειρία των προηγούμενων παραστάσεων και μια μικρή χρήσιμη χρονική απόσταση από αυτές, κάναμε πολλές πρόβες και βελτιώσεις.

Οι παραστάσεις στο θέατρο άρχισαν τον Οκτώβριο του 2022 και συνεχίστηκαν μέχρι τον Φεβρουάριο του 2023.

Ενδιάμεσα, στο πλαίσιο του προγράμματος «Πυρίκαυστες πόλεις» με αφορμή τα εκατό χρόνια από την καταστροφή της Σμύρνης 1922-2022, το έργο παρουσιάστηκε, ύστερα από πρόταση των δήμων στον Βύρωνα, στην Καισαριανή και στη Δραπετσώνα, που είναι περιοχές με προσφυγικούς πληθυσμούς. 

Φωτογραφίες από τις πρόβες στη Δραπετσώνα

Αποχαιρετώντας το κοινό στην τελευταία παράσταση η σκηνοθέτιδα είπε ότι της φαίνεται περίεργο που κατεβαίνει το έργο, σχεδόν απίστευτο. Η αλήθεια είναι ότι η καθεμιά μας ανάπτυξε τις δικές της συνδέσεις με το έργο, τα Βούρλα και τις ζωές των έγκλειστων γυναικών.

Εγώ ένιωθα ότι η φωνή των κοριτσιών είχε περάσει τη μάντρα των Βούρλων, είχε περάσει τις δεκαετίες που μεσολάβησαν κι έφτασε ως το σήμερα, για να ακουστεί από σημερινούς ανθρώπους.

Αυτό ανέφερε η Ελένη Γκίκα στη βιβλιοκριτική της στο Fractal. Ξαναδιαβάζοντας το απόσπασμα σήμερα το βρίσκω όχι μόνο τιμητικό, αλλά και ιδιαίτερα συγκινητικό, γιατί στεφανώνει όλη την προσπάθεια.

Ναι, κορίτσια! Κάτι έμεινε από σας!

... Γιατί η Τέτη Σώλου αυτό ακριβώς κάνει: Τέχνη και Μνήμη με εκείνων των γυναικών την θεοσκότεινη ζωή. Ερευνώντας τα πάντα: ιστορία, κοινωνία, περιοχή, «σαράντα το νοίκι, είκοσι πέντε η βίζιτα», σκύβοντας με ενσυναίσθηση σπλαχνικά σε μαρτυρίες και ζωές αληθινές, ακόμα κι όταν το προσωνύμι ήταν ψεύτικο, ο Θεός έτσι ή αλλιώς γνωρίζει και μας μνημονεύει με τ’ αληθινό, συνθήκες, τσατσάδες, αγαπητικοί, κελάκια κι αστυνομικές διατάξεις ξαναπαίρνουν ζωή, παλιαρρώστιες και πελατεία βρυκολακιάζει, τα Βούρλα κλείνουν και οι προσωπικές ιστορίες ανοίγουν: Μυρσίνη - ένας γάμος που δεν έγινε ποτέ. Η Ασπασία η κουφή. Τα τετράδια της Θεανώς που κάηκαν στην Κατοχή… Το προαναγγελθέν τέλος «εγώ δεν θα γεράσω ποτέ. Μου είπε μια γύφτισσα πως θα με σκοτώσει κάποιος. Τόσο το καλύτερο» και η υποθηκευμένη ζωή «σαν πεθάνεις στα σκουπίδια όλα τα δικά σου θα πεταχτούν!».

Κι αυτό φρόντισε με τον καλύτερο τρόπο η Τέτη Σώλου: «Κάτι από εκείνες να μείνει», το έκανε Τέχνη. Μετατρέποντας σε λέξεις, περιγραφές, φράσεις, εικόνες, συναισθήματα, σπαραγμό τις λεπτοβελονιές της ζωής. Διότι δυσκολότερο από το να διασώσεις την σκοτεινή τέχνη της Ζωής, δεν έχει.

Ένα βιβλίο με λόγο ύπαρξης, ένα ανάγνωσμα συγκλονιστικό. «Τα Βούρλα ήταν ο πάτος στην ιεραρχία του πληρωμένου έρωτα. Εκεί συγκεντρώθηκαν οι πόρνες που δεν είχαν ούτε όνομα ούτε μέλλον και δεν έβγαιναν παρά μόνον με ειδική άδεια. Η φωνή τους δεν έβγαινε από την Μάντρα των Βούρλων». Αλλ’ η Τέτη Σώλου, 80 χρόνια μετά, κατόρθωσε να την κάνει επιτέλους να ακουστεί, να την απελευθερώσει.

Η ανθοδέσμη που έστειλε στην πρεμιέρα
ένας κρυφός θαυμαστής!

 

Τα Βούρλα στην ΕΡΤ2

Κυριακή 31 Μαρτίου,στις 7μ.μ. η ΕΡΤ2 παρουσίασε το πρώτο επεισόδιο του τέταρτου κύκλου της σειράς Στέκια, με τίτλο «Τα Βούρλα». 

Πρόκειται για ένα εξαιρετικό ντοκιμαντέρ. Μια πολύ σοβαρή δουλειά, που έδωσε άφθονες πληροφορίες για το τεράστιο μπορντέλο της Δραπετσώνας, που έφτιαξε ο δήμος του Πειραιά και λειτούργησε επί εξήντα χρόνια, φρουρούμενο από την αστυνομία.

Mίλησαν διάφοροι μελετητές κι ερευνητές. Συμμετείχα κι εγώ με την ιδιότητα της συγγραφέα του βιβλίου «Κάτι να μείνει από μένα-Πόρνες στα Βούρλα».

Αγαπητικοί, πελάτες, ρεμπέτες, ουσίες, τεκέδες, νοικοκυραίοι, χωροφύλακες, πολιτικά παιχνίδια και γυναίκες χωρίς όνομα και χωρίς μέλλον.Οι γερμανοί κατακτητές μετέτρεψαν το κτιριακό συγκρότημα των Βούρλων σε φυλακή και ως φυλακή του ελληνικού κράτους τελείωσε τις μέρες του. Δεν μπορούσε να μη γίνει λόγος για την εκπληκτική απόδραση των 27 υπόδικων πολιτικών κρατούμενων, που έσκαψαν τούνελ από το κελί 13 μέχρι το εργοστάσιο Ντεστρέ, που βρισκόταν στην απέναντι πλευρά του δρόμου.

Στο ντοκιμαντέρ παρουσιάστηκαν εικόνες του Γρηγόρη Νιόλη, που φιλοτέχνησε για το βιβλίο του Χάρη Σακελλαρίου με θέμα τη μεγάλη απόδραση από τα Βούρλα, το οποίο δυστυχώς δεν μπόρεσε να εκδοθεί ακόμα.

Αξίζουν συγχαρητήρια στους ομιλητές, που ασφαλώς αφιέρωσαν αμέτρητες ώρες στην έρευνα για το θέμα για το οποίο οι πηγές είναι λίγες.
Συγχαρητήρια επίσης στη Μαρίνα Δανέζη και την ομάδα της, που δούλεψαν με τέτοια επιμέλεια, για να φτιάξουν το επεισόδιο, καθώς και στην ΕΡΤ2 που παρουσίασε ένα θέμα, που παραμένει ταμπού.

Σήμερα εκεί που βρίσκονταν τα Βούρλα, τα «σπίτια» και αργότερα η φυλακή, έχουν χτιστεί σύγχρονες πολυκατοικίες. Το πιθανότερο είναι ότι οι ένοικοι αγνοούν τη βαριά ιστορία των οικοπέδων. Από το κατεδαφισμένο κάτεργο των Βούρλων σώζεται ένα τμήμα από την πανύψηλη μάντρα και η σκοπιά. Δεν είναι ορατή από τον δρόμο, αλλά η Μαρίνα Δανέζη την ανακάλυψε και την αποτύπωσε στο ντοκιμαντέρ. 

Στην ταινία «Αγνή του λιμανιού» φαίνεται η πορτάρα, η σκοπιά και μέρος του τείχους.

Ευχάριστη τηλεοπτική έκπληξη η ιστορική συνέχεια των Βούρλων και ο Γιάννης Φελέκης. Γνωστός από παλιά και όχι μόνον σ' εμένα. Πάντα ο ίδιος, με το φουλάρι και τη μηχανή με το καλάθι. Μόνον που εδώ και χρόνια, στο καλάθι δεν κάθεται πια η Αράπω, το μεγαλόσωμα μαύρο σκυλί του, που τόσο αγαπούσαμε. Ο Φελέκης φυλακίστηκε στα Βούρλα. Όπως είπε ο ίδιος ήταν φιλοξενούμενος του Παπαδόπουλου και του Πατακού. Μαύρη χούντα! 

Οι Proud Seniors Greece παρουσιάζουν την έρευνα «Βούρλα», 29-11-2018

Από πέρσι που κυκλοφόρησε το βιβλίο «Κάτι να μείνει από μένα-Πόρνες στα Βούρλα» είχαμε αποφασίσει με τον ιδρυτή των Proud Seniors Greece, Γιάννο Κανελλόπουλο, να κάνουμε μία παρουσίαση της έρευνας Βούρλα υπό την αιγίδα των Proud Seniors Greece, καθώς ένας από τους σκοπούς του βιβλίου είναι ν’ ανοίξει μια συζήτηση με ομάδες για το χτες και το σήμερα (πόρνη/εργάτρια του σεξ, σωματεμπορία/trafficking κ.λ.π.)
Η παρουσίαση οργανώθηκε και πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 29 Νοεμβρίου. Μαζί μου στο πάνελ ήταν η Ζωή Νικητάκη, αφηγήτρια και ζωγράφος, και ο Π.Μ. Ζερβός, συγγραφέας.

Η βραδιά ήταν αφιερωμένη στη μνήμη του Ζακ Κωστόπουλου, που δολοφονήθηκε μέρα μεσημέρι στις 21 Σεπτέμβρη, στο κέντρο της Αθήνας, θύμα της κοινωνικής βαρβαρότητας, της απάθειας, του ρατσισμού και της βίας.

Στη μνήμη του Ζακ Κωστόπουλου, της Ζάκι ο!

Παρόλο που η βραδιά μας επιφύλασσε το πρώτο τσουχτερό κρύο του χειμώνα, το Booze Upstairs γέμισε. Ζεστός και άνετος χώρος και το ακροατήριο ακόμα πιο ζεστό και γεμάτο ενδιαφέρον για το σχεδόν απίστευτο θέμα. Το έγκλημα των Βούρλων, ένα διαρκές έγκλημα κατά των έγκλειστων γυναικών, που η διπλή ηθική της κοινωνίας και της πολιτείας τις είχε καταδικάσει, με τον εγκλεισμό και την πορνεία, να ξεχάσουν ότι είναι ανθρώπινα πλάσματα.

Εργολάβοι, επιχειρηματίες, πολιτικοί, τραπεζίτες, ο δήμος του Πειραιά, η αστυνομία ευθύνονται άμεσα ή έμμεσα για τη δημιουργία και τη διατήρηση αυτού του αίσχους επί εξήντα χρόνια. Όμως πίσω από την ψηλή μάντρα, που χώριζε το μπορντέλο από την κοινωνία, η συμπόνια και μεγαλείο δεν έλειψαν. Και ξεχείλιζε η ανάγκη «Κάτι να μείνει από μένα, όταν θα ’χω φύγει από τη ζωή».

Μέσα από την παρουσίαση με προβολή των λιγοστών σκίτσων και φωτογραφιών που έχουμε και δημοσιευμάτων της εποχής, προσπάθησα να δώσω ανάγλυφες εικόνες των Βούρλων, από τη δημιουργία τους το 1875 μέχρι τη δύση τους στο τέλος της δεκαετίας του ’30.

Η Ζωή Νικητάκη με την αφήγησή της ζωντάνεψε την ιστορία της Θεανώς, που γλίτωσε κοριτσάκι από τη φωτιά και το λεπίδι και ήρθε προσφυγοπούλα από τη Σμύρνη στον Πειραιά, για να καταλήξει στα Βούρλα. Γυναίκα πια, έμαθε να γράφει, για να μπορέσει να διηγηθεί τη ζωή της.

Ο Π.Μ. Ζερβός μίλησε για το τελευταίο γκέτο του πληρωμένου έρωτα στον Πειραιά, για την Τρούμπα.

Συνέντευξη για τα Βούρλα στον Γιώργο Γεωργιάδη και στο metadeftero 28-11-2018

Ξεκινήσαμε με τόσο κέφι, που δεν υπήρχε περίπτωση να μην πάει καλά. H εκπομπή κύλησε σαν γάργαρο νερό κι ας ήταν το θέμα της βαρύ.

Ευχαριστώ τον Γιώργο Γεωργιάδη για την πρωτοβουλία αυτής της συνέντευξης και για τη ζεστή φιλοξενία. Αισθάνθηκα ότι συνομιλώ μ' έναν φίλο, που από καιρό μας συνδέουν κοινά ενδιαφέροντα. Περπατήσαμε στη Δραπετσώνα και στα Βούρλα της δεκαετίας του ’30 με τη συντροφιά του Περιπλανώμενου Δερβίση (ο τίτλος της εκπομπής του στο metadeftero.gr), με το άκουσμα ήχων της εποχής.

Μπορείτε ν' ακούσετε την εκπομπή μ' ένα 

ΚΛΙΚ

Γιώργος Γεωργιάδης και Τέτη Σώλου στο στούντιο του megadeftero.gr

Μόλις τελείωσε η εκπομπή, ντριν, χτύπησε το τηλέφωνο. Ήταν ο ιδρυτής και υπεύθυνος της ομάδας Proud Seniors Greece, της ομάδας που διοργανώνει την αυριανή παρουσίαση. Μας έδωσε τα συγχαρητήριά του κι ακόμα μετέφερε με ενθουσιασμό το μήνυμα της επιτυχίας της εκπομπής στο άλλο ημισφαίριο. «Έχω μηνύματα από Νέα Υόρκη!»

Ο Γιώργος Γεωργιάδης, που έρχεται από τα ίδια μέρη με τον Περιπλανώμενο Δερβίση του, από τη Μικρασία, μου έμαθε μια καινούργια λέξη: σεκέρ-λεμέ, αυτό που στη Νέα Υόρκη το λένε nap. Έτσι το λένε, αλλά δεν ξέρω αν έχουν χρόνο να το κάνουν.

Συνέντευξη της Ιζόλας στο Docville του Documento

Η συνέντευξη που έδωσε η Ιζόλα στην Έμυ Ντούρου δημοσιεύτηκε στο Docville της εφημερίδας Documento την Κυριακή 26 Αυγούστου.

Η Ιζόλα είναι παιδί της κρίσης

Βούρλα-η πρώτη παρουσίαση

Πολύ σπουδαία η χτεσινή βραδιά! Ευχαριστώ μέσα από την καρδιά μου τους φίλους που μου έδωσαν τη χαρά της παρουσίας τους και που μοιραστήκαμε καρέ-καρέ τη συγκίνηση της πρώτης παρουσίασης αυτού του ενδιαφέροντος θέματος.

Το πρώτο καρέ της παρουσίασης...

... και το τελευταίο με ευχαριστίες.

Μετά την παρουσίαση.

Το βιβλίο ήταν εκεί από νωρίς.

«Μην υπογράφεις σαν γιατρός που γράφει συνταγή», μου είπαν.

Συνταγογράφηση. Επ, όχι. Υπογραφή αντιτύπου.

Το βιβλίο και πάλι!

Δεξιά κι αριστερά μου οι εκδότες!

Παλιός φίλος.

Νέοι φίλοι.

Παρόντες και εκπρόσωποι του νομικού κόσμου.
Ευτυχώς με την ιδιότητα των παλιών φίλων.

Οι παράξενες φωτογραφίες του Φόκους Φλας

Παράξενες φωτογραφίες του Φόκους Φλας δημοσιεύτηκαν πολλές φορές στα Μπαλόνια. Μερικές φορές ήταν πολύ δύσκολο να ξεχωρίσεις τι απεικόνιζαν. Ευτυχώς ο φωτογράφος έβαζε λεζάντες και μάλιστα με δημοσιογραφικό τρόπο. Κόλλαγε την κάθε φωτογραφία σε χαρτί κι από κάτω έγραφε τον τίτλο. Ο Τίτος Μπαλόνιος, ύστερα, αναλάμβανε να μπερδέψει τους φίλους των Μπαλονιών γράφοντας  άλλες  δύο λεζάντες για κάθε φωτογραφία. Εδώ, για ευκολία, η λεζάντα του Φόκους Φλας είναι με διαφορετικό χρώμα.

1

α. Λεπτομέρεια υφάσματος.

β. Λεπτομέρεια από τρίχωμα καμηλοπάρδαλης.

γ. Λεπτομέρεια ψαριού.

2

α. Κοράλια φωτογραφημένα από πολύ κοντά.

β. Κλαδιά αναρριχητικού φυτού.

γ. Εμπριμέ ύφασμα.

3

α. Η μάσκα που φορούσε ο Τζον Χαρτ στον Άνθρωπο Ελέφαντα.

β. Κούκλα  φτιαγμένη από πεπιεσμένο χαρτί.

γ. Χταπόδι.

4

α. Πρόσοψη κτιρίου που διακοσμήθηκε με ζωγραφική.

β. Λεπτομέρεια από τον πίνακα «Ο χημικός από το Φιγκέρας» του Σαλβατόρ Νταλί.

γ. Σκηνικό όπερας.

5

α. Κομμάτι από μεταξωτό ύφασμα.

β. Πέταλο λουλουδιού.

γ. Η οθόνη ενός υπολογιστή που παρουσιάζει θερμογραφία της Γης.

6

Μα, τι κάνει αυτός ο άνθρωπος;

α. Προσπαθεί να πιεί μ' ένα μεγάλο καλαμάκι κάτι που δεν του αρέσει καθόλου.

β. Παίζει γκάιντα.

γ. Φουσκώνει μπαλόνια.

7

Πού βρισκόταν ο φωτογράφος, όταν τράβηξε αυτή τη φωτογραφία;

α. Στο εσωτερικό ενός διαστημοπλοίου στη ΝΑΣΑ.

β. Στην κορυφή του αγάλματος της Ελευθερίας στη Νέα Υόρκη.

γ. Σε μια πλατεία του Χονγκ Κονγκ.

8

α. Μια πολύ περίεργη στέγη σπιτιού στη Βιέννη.

β. Λεπτομέρεια κεντήματος από παραδοσιακή αυστριακή φορεσιά.

γ. Το μωσαϊκό της περίφημης όπερας της Βιέννης.

9

α. Σκηνικό για παράσταση όπερας.

β. Εξωτερικό σπιτιού στη Βαρκελόνη.

γ. Εξωτερικό σπιτιού όπως φαίνεται σε παραμορφωτικό καθρέφτη.

10

α. Διαστημόπλοιο φωτογραφημένο από δορυφόρο.

β. Σκηνή από ταινία επιστημονικής φαντασίας.

γ. Μοντέρνο κτίριο στον Καναδά.

11

α. Ο ουρανός όπως  φαίνεται από ινδιάνικο ναό στο Μεξικό.

β. Η θάλασσα όπως φαίνεται από κορυφή πύργου στη Σκοτία.

γ. Πύργος στη Μάνη.

12

α. Πολύχρωμα υφάσματα απλωμένα στον ήλιο.

β. Γυναίκες της Γουατεμάλα.

γ. Σκηνή από το σίριαλ «Ψίθυροι καρδιάς».

13

α. Δέρμα ιπποπόταμου.

β. Πτυχές σε κουβέρτα.

γ. Κορμός δέντρου.

14

α. Φύλλα πλατίνας

β. Φύλλα που έχουν παγώσει.

γ. Σχέδιο υφάσματος για ταπετσαρία.

15

α. Κλαδιά θάμνου που έχει σκεπαστεί από πάγο.

β. Κόσμημα από λεπτοδουλεμένο ασήμι.

γ. Σχέδιο σε ύφασμα.

16

α. Αγωγοί πετρελαίου.

β. Μεταλλικό κουτί.

γ. Σύγχρονο κτίριο.

17

α. Το εσωτερικό μέρος των πνευμόνων σε μεγέθυνση 1000%.

β. Αμέτρητα φιστίκια.

γ. Είδος σφουγγαριού του Ειρηνικού Ωκεανού.

18

α. Λιωμένο κερί.

β. Κορμός δέντρου.

γ. Πτυχές μεταξωτού υφάσματος.

19

α. Έδαφος που έχει κάνει ρωγμές από την ξηρασία.

β. Γλυκό με μαρέγκα που άρχισε να μπαγιατεύει.

γ. Ίχνη από ρόδες νταλίκας πάνω στο χώμα.

20

α. Ιστός αράχνης μετά από βροχή.

β. Το διαμαντένιο κολιέ της Μαρίας Αντουανέτας.

γ. Δαντέλα φτιαγμένη με κλωστή από φυσικό μετάξι.

21

α. Κατασκευή με πολύχρωμες χάντρες.

β. Λεπτομέρεια κεντητής ταπετσαρίας.

γ. Στέγη σπιτιού με σχέδια από χρωματιστά κεραμίδια.

22

α. Κάκτοι της Λατινικής Αμερικής, από τους οποίους βγαίνει η τεκίλα.

β. Υποβρύχια φωτογραφία.

γ. Δάσος στην Κούβα.

23

α. Παγετώνας φωτογραφημένος από αεροπλάνο.

β. Κορμός πεύκου.

γ. Βράχος που τον έχει λειάνει το νερό.

24

α. Κορμός δέντρου.

β. Λεπτομέρεια από τον πίνακα του ντα Βίντσι «Τζοκόντα».

γ. Σκηνικό για την παράσταση του έργου «Όνειρο καλοκαιριάτικης νύχτας».

25

α. Λέπια τροπικού ψαριού.

β. Ένα από τα κοσμήματα του αγγλικού στέματος.

γ. Κορμός μπανανιάς.