Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

11 Αυγ 2014

Η ιστορία ενός συμβόλου


Πριν από πολλά χρόνια η Άννα μου είχε χαρίσει ένα κόσμημά της. Μια καρφίτσα από αλπακά. Η αξία του κοσμήματος είναι μικρή. Η «από διαθέσεως αξία», που λένε τα νομικά βιβλία είναι μεγάλη, μια και το δώρο είναι από τη γιαγιά μου που κι εκείνης της το είχε δώσει η προγιαγιά μου. Οικογενειακό κειμήλιο μ' άλλα λόγια. 

H καρφίτσα της γιαγιάς


Η συναισθηματική του αξία έγινε ακόμα πιο μεγάλη, όταν συνάντησα την ίδια καρφίτσα σε μια παλιά φωτογραφία της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου. Ναι, ναι της πρώτης Ελληνίδας διηγηματογράφου, που την αγαπώ πολύ και που παρ' όλο που έζησε λίγους μήνες στη Θεσσαλονίκη, εγώ την έχω συνδέσει με την αγαπημένη μου πόλη. Το βιβλίο που έχω γράψει για τη Θεσσαλονίκη ξεκίνησε από ένα μικρό κείμενό της

Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου

Στην μοναδική φωτογραφία της που σώζεται, η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου φοράει μια καρφίτσα ίδια, ολόιδια με το δώρο της γιαγιάς. Τυχαίο;

Ο Λευκάδιος Χερν και η Ιαπωνία που γνώρισα μέσα από τα γραπτά του μ' έφεραν μπροστά στο ιτσιμοντζιγκινού. Στο χρυσάνθεμο που είναι το σύμβολο του αυτοκράτορα. Συνδέθηκε με την αυτοκρατορική οικογένεια εξ αιτίας της ομοιότητάς του με τον ήλιο.



Στην ιαπωνική μυθολογία η θεά του ήλιου, η Αματεράσου, έφερε στον κόσμο τον Τζιμμού, τον πρώτο αυτοκράτορα της Ιαπωνίας. Το αυτοκρατορικό έμβλημα παρουσιάζει ένα χρυσό χρυσάνθεμο με δεκαέξι πέταλα, γνωστό ως ιτσιμοντζιγκινού.

Τζιμμού, ο πρώτος αυτοκράτορας της Ιαπωνίας

Το χρυσάνθεμο, που μοιάζει με τον ήλιο που τόσο λαμπερός φαίνεται πίσω από τον Τζιμμού, βρήκα πως είναι ένα παγκόσμιο σύμβολο. Ιάπωνες, Ασσσύριοι, Σουμέριοι, Αιγύπτιοι ως το Μεξικό είχαν συγκινηθεί από αυτό το σύμβολο. 
Το ίδιο και οι αρχαίοι Έλληνες. Από το παλάτι του Μίνωα στην Κνωσσό μέχρι τον τάφο του Φιλίππου συναντάμε αυτόν τον συνδυασμό του παντοδύναμου ήλιου με το λουλούδι σε πλήρη άνθιση αποτυπωμένο σε τοιχογραφίες, αγγεία, λάρνακες, αγάλματα.

Ψάχνοντας χτες το βράδυ τα χαρτιά μου σύνδεσα όλες αυτές τις πληροφορίες κι έκανα συνειρμούς που δεν είχα κάνει πρωτύτερα. Η καρφίτσα της γιαγιάς και της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου, το λαμπερό σύμβολο της χώρας του Ανατέλλοντος Ήλιου και της Αρχαίας Ελλάδας από την Κρήτη μέχρι τη Μακεδονία... και όχι μόνο.

Το σήμα της σειράς των έργων του Λευκάδιου Χερν
σε μετάφραση Τέτης Σώλου

Είναι ταιριαστό να συνοδεύει τη σειρά των έργων του Λευκάδιου Χερν, του οικουμενικού ανθρώπου με το ανοιχτό μυαλό, ένα οικουμενικό σύμβολο πνευματικής δύναμης και ακμής. Ο ίδιος ο Λευκάδιος δεν γνώρισε παρακμή. Ο θάνατος τον βρήκε στα 54 χρόνια του έχοντας αφήσει σπουδαίο συγγραφικό έργο κι έχοντας ενδεχομένως άλλα τόσα να γράψει.

Ο Τάκης Ευσταθίου, υπεύθυνος της σειράς «Λευκάδιος Χερν», πάντα τυπικός, είχε ενημερώσει τον Ιάπωνα πρέσβη κ. Μασουό Νισιμπαγιάσι για την έκδοση των βιβλίων και για τη χρήση του ιτσιμόντζι γκινού στα εξώφυλλα, που ιδιαίτερα πάνω στο κόκκινο και στο μπλε χρώμα θυμίζει το ιαπωνικό διαβατήριο. «Μα και βέβαια. Είναι το ιαπωνικό διαβατήριο με το οποίο ο Λευκάδιος Χερν επιστρέφει στην Ελλάδα», ήταν η συγκινητική απάντηση.


26 Οκτ 2013

Ανήμερα του αγίου Δημητρίου 2013



Ο τόπος μας ζει μέρες βιβλικές. Τις πρώτες μιας καινούργιας κατοχής. Εύχομαι, αγαπητοί φίλοι, γρήγορα να απαλλαγεί η Ελλάδα από «ὅλους τοὺς ὄφεις, οἱ ὁποῖοι περισφίγγουν τὰ ἱερά ἐδάφη» και τούτη η λαμπρή μέρα του Οκτώβρη, μέρα χαρμόσυνη και διπλού γιορτασμού για τη Θεσσαλονίκη, να γίνει μέρα χαρμόσυνη και διπλού γιορτασμού για ολάκερο τον τόπο.


17 Ιουν 2013

Αγίου Δημητρίου 2011

Ανήμερα της μεγάλης γιορτής του Αγίου Δημητρίου έστειλα σε φίλους που αγαπούν τη λογοτεχνία και τη Θεσσαλονίκη ένα μικρό και μάλλον άγνωστο κείμενο της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου, που έγραψε η μεγάλη διηγηματογράφος τον Οκτώβριο του 1905 στη Θεσσαλονίκη, μαζί με την ευχή να σωθεί ο τόπος από «όλους τους όφεις, οι οποίοι περισφίγγουν τα ιερά εδάφη».


Εν τέλει αυτή η κάπως περίεργη ευχετήρια κάρτα στάθηκε το ξεκίνημα ενός βιβλίου για την πολύχρωμη  και πολύγλωσση Θεσσαλονίκη των πολλών κοινοτήτων, την «όμορφη σαν το Τολέδο, τη Σεβίλη και την Κόρδοβα», όπως λέει ο Αλμπέρτος Ναρ.

30 Δεκ 2012

Παλιά Θεσσαλονίκη-Μνημεία, μνήματα και μνήμες



Το ξεκίνημα του βιβλίου
Ξεφυλλίζοντας κάποιο παλιό λογοτεχνικό περιοδικό συνάντησα ένα μικρό και μάλλον άγνωστο κείμενο της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου, που έγραψε η μεγάλη διηγηματογράφος τον Οκτώβριο του 1905 κατά τη σύντομη παραμονή της στη Θεσσαλονίκη. Το κείμενο μού έκανε βαθύτατη εντύπωση. Ανήμερα της μεγάλης γιορτής του Αγίου Δημητρίου του 2011, το έστειλα σε φίλους που αγαπούν τη λογοτεχνία και τη Θεσσαλονίκη μαζί με την ευχή να σωθεί ο τόπος από «όλους τους όφεις, οι οποίοι περισφίγγουν τα ιερά εδάφη».
Αυτή η κάπως περίεργη ευχετήρια κάρτα στάθηκε το ξεκίνημα αυτού του βιβλίου για την πολύχρωμη, πολύγλωσση και πανέμορφη Θεσσαλονίκη των πολλών κοινοτήτων.
Η εισαγωγή


Τα θέματα του βιβλίου
Πρόκειται για σπονδυλωτή ιστορική μελέτη, χωρισμένη σε ανεξάρτητα κεφάλαια, που αφορά σε χώρους (π.χ. τα εξαφανισμένα νεκροταφεία), μνημεία (πχ. τα ψωμιά της Ροτόντας, ο Άγιος Δημήτριος της παραλίας), κτίρια (π.χ. το Διοικητήριο και τ' αυγά του Ποζέλι), σε ιστορίες ανθρώπων (π.χ. απαγωγές κοριτσιών με απρόβλεπτα αποτελέσματα) και γεγονότα που δοκίμασαν τις τρεις μεγάλες κοινότητες (σεισμοί, πυρκαγιές, εκτοπίσεις). Δίνει πληροφορίες που είναι ελάχιστα γνωστές και παρουσιάζει τη ζωή της πόλης μέσα από αποκόμματα εφημερίδων της εποχής, φωτογραφίες, σκίτσα, χρονογραφήματα, ταχυδρομικά δελτάρια και χάρτες.
Κύριος χρονικός άξονας είναι η περίοδος του εκσυγχρονισμού της οθωμανικής αυτοκρατορίας μέχρι την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. Αναπόφευκτα γίνεται εκτενής αναφορά στα γεγονότα του 1917 και του 1943 που άλλαξαν τη μορφή της πόλης.
Για μια πρόγευση παραθέτω τρία αποσπάσματα από το βιβλίο:


Περίπατοι στη Θεσσαλονίκη
Μάιος 2008
Κάποια εποχή τη διαδρομή Αθήνα-Θεσσαλονίκη την έκανα με την ευκολία Κολιάτσου-Παγκράτι. Μερικές εικόνες και εντυπώσεις ενός τέτοιου ταξιδιού, όταν ακόμα δεν είχα ιδέα ότι θα έγραφα βιβλίο για την πόλη που τόσο αγαπώ.
Μάιος 2012
Όταν τελείωνα το βιβλίο, πήγα στη Θεσσαλονίκη. Ήθελα να επισκεφθώ κάποια μέρη που έχουν ιδιαίτερη θέση στο βιβλίο, να μιλήσω με κάποιους παλιούς, να βγάλω φωτογραφίες και με αφορμή αυτά να βρεθώ ξανά στην αγαπημένη μου Θεσσαλονίκη. Έτσι κι έγινε. Όμως, αυτή τη φορά δεν περπατούσα μόνο στην πόλη που ήξερα, αλλά και στην πόλη που γνώρισα μελετώντας. Στην παλιά πόλη που ανασαίνει στο παρασκήνιο της σύγχρονης μεγαλούπολης.
ΚΛΙΚ


Test drive
Όταν τελείωσε πια το βιβλίο, το εκτύπωσα, το έδεσα με σπιράλ και το έστειλα σε κάποιους φίλους, φιλαναγνώστες, συγγραφείς, εκδότες και εκπαιδευτικούς να το διαβάσουν. Είχε έρθει η ώρα της δοκιμής.
Η κριτική τους ήταν πολύτιμη. «Είναι ευκολοδιάβαστο, είναι καλά δομημένο...» Το ίδιο και οι ευγενικές υποδείξεις τους, «Αν μου επιτρέπετε μια παρατήρηση...».
Οι φίλοι τα είπαν με τον δικό τους τρόπο. ΚΛΙΚ
Στο θέμα της ιστορικής τεκμηρίωσης μια συγγραφέας, που είχε περάσει μια άσχημη περιπέτεια λόγω των κριτικών σ' ένα ιστορικό βιβλίο της, ωσότου αποδείξει τα γραφόμενά της με πηγές, ήταν κατηγορηματική. «Πρέπει να τεκμηριώνεις το κάθε τι αναφερόμενη σε έγκυρη πηγή. Το έχεις κάνει;», «Μάλιστα», «Απόδειξέ το». Και με πέρασε από εξετάσεις.
Το βιβλίο συνοδεύεται από γλωσσάρι, παραπομπές και τρεις σελίδες βιβλιογραφία. Το κάθε κεφάλαιο έχει ερευνηθεί προς πολλές κατευθύνσεις, όσες τουλάχιστον μπορούσα να σκεφτώ. Δεν αποκλείω το ενδεχόμενο λάθους, όπως και την περίπτωση σύγκρουσης των πηγών.










Παλιά Θεσσαλονίκη-Μνημεία, μνήματα και μνήμες - Εισαγωγή



Το σημείωμα αφορά σε κάποια στήλη της Θεσσαλονίκης. Ό,τι σχετίζεται με τη Θεσσαλονίκη με ενδιαφέρει. Το κείμενο με γοήτευσε και με παρέσυρε. Η θρυλούμενη «μάγος δύναμις» της «μαύρης, κατάμαυρης» στήλης του Σολομώντος, που διαλύει τα δηλητήρια των όφεων, άσκησε επάνω μου ακαταμάχητη έλξη, ιδιαίτερα τώρα που ο τόπος μας περνάει σκοτεινές μέρες και «όφεις περισφίγγουν τα ιερά εδάφη».
Καμία αμφιβολία ότι η Στήλη του Σολομώντος υπήρξε. Υπάρχει ακόμα; Ήθελα πολύ να το μάθω. Ένας φίλος μού είχε πει κάποτε με θυμό ότι κοινό χαρακτηριστικό όλων των γυναικών είναι πως δεν μπορούν να δεχτούν κάτι χωρίς να παραστήσουν τον ντετέκτιβ. Ας είναι.
Η πρώτη προσπάθεια προσέγγισης με οδήγησε σε έναν αστικό θρύλο που δεν περνάει απαρατήρητος, στον θρύλο της Στήλης των Όφεων, μιας στήλης που λένε ότι γεννάει φίδια. Δεν ήταν η απάντηση.

Η Στήλη των Όφεων

Η υποψία ότι η οδός Μαύρης Πέτρας κοντά στον πύργο του Τριγωνίου, ίσως οφείλει το όνομά της σε κάποια «μαύρη, κατάμαυρη» πέτρα, χαμένη σήμερα μέσα στα δομικά υλικά μεταγενέστερων κτισμάτων, με έφερε μπροστά σε έναν ακόμα αστικό θρύλο. Στην πορεία συνάντησα και άλλους.


Κάθε μύθος, αν αποκρυπτογραφηθεί, αποκαλύπτει μια πραγματικότητα. Εν τούτοις οι αστικοί μύθοι δεν ήταν η απάντηση. Είχα ξεκινήσει λάθος. Ωστόσο είχα ξεκινήσει.
Ανήκω στην κατηγορία των ανθρώπων που έχουν ζήσει λίγο στη Θεσσαλονίκη και την έχουν αγαπήσει πολύ. Με μεγάλη ευχαρίστηση θα περιδιάβαινα και πάλι τους δρόμους της. Αυτή τη φορά μέσα από βιβλία, δημοσιεύσεις, χάρτες, ταχυδρομικά δελτάρια και παλιές φωτογραφίες. Δεν είμαι ιστορικός. Ξέρω όμως να μελετάω. Στα πανεπιστημιακά έδρανα εξοικειώθηκα με τα επιστημονικά συγγράμματα και την ιδέα ότι ένα βιβλίο χιλίων σελίδων... παλεύεται. 
Έκανα μια καινούργια αρχή. Ξαναγύρισα στην Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου και στον Πέτρο Ν. Παπαγεωργίου. Αναρωτήθηκα ποια διαδρομή αποτέλεσε στις αρχές του 20ου αιώνα έναν ευχάριστο περίπατο δύο συναδέλφων με κοινά ενδιαφέροντα, όχι πολύ μακριά από το κέντρο των δραστηριοτήτων τους. Ίσως η διαδρομή από τη λεωφόρο Χαμιδιέ ως το Γεντί Κουλέ επιφύλασσε κάποια ανακάλυψη. Γιατί αυτή η διαδρομή; Στη λεωφόρο Χαμιδιέ βρισκόταν το Παρθεναγωγείο του Στέφανου Νούκα, που διηύθυνε η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, και στο Σιντριβάνι βρισκόταν το καφενείο «Σουφλίον» όπου σύχναζε η διανόηση της πόλης και ο Πέτρος Ν. Παπαγεωργίου. Είχα την υποψία ότι η στήλη του Σολομώντος βρισκόταν στη ζώνη των ανατολικών τειχών.

Η λεωφόρος Χαμιδιέ με τα ονομαστά σουλτανικά σπίτια
κατέληγε στο Σιντριβάνι.

Το Σιντριβάνι. Δεξιά φαίνεται η γωνία του καφενείου «Σουφλίον»

Ακολούθησα αυτή τη διαδρομή, καθώς και τις άλλες, που χωρίς να το αντιλαμβάνομαι, άνοιγε μπροστά μου η μάταιη αναζήτηση μιας χαμένης κολώνας. Η παλιά Θεσσαλονίκη ήταν γεμάτη μοναχικές κολώνες. Σήμερα μπορεί να διακρίνει κανείς απομεινάρια, που επιζούν παρά την οικοδομική λαίλαπα και παρά τη λήθη και την άγνοια που αποδεικνύονται το ίδιο καταστροφικές. 

Κρήνη και ποτίστρα μπροστά σε μια αρχαία κολώνα
στο Σοτζουκσού τζαμί (στους Αγίους Αποστόλους).

Δεν άργησα να αντιληφθώ ότι η περιοχή έξω από τα ανατολικά τείχη ήταν ένας τόπος εξαφανίσεων και αφανισμών και πως το ίδιο συμβαίνει μ’ ένα μεγάλο μέρος της Θεσσαλονίκης. Ξεκίνησα να εντοπίσω τα ίχνη μιας μαύρης πέτρας και ανακάλυψα μια πολύχρωμη πόλη που ανασαίνει ακόμα στο παρασκήνιο της σύγχρονης μεγαλούπολης.
Όταν ψάχνεις, βρίσκεις. Όχι απαραίτητα αυτά που ξεκίνησες να βρεις. Καλύτερα!
Τέτη Σώλου
Αθήνα, Μάιος 2012


29 Δεκ 2012

Η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου στη Θεσσαλονίκη


[Η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου] [...] δέχτηκε την πρόσκληση να αναλάβει τη διεύθυνση του Πρακτικού Παρθεναγωγείου που είχε ιδρύσει στη Θεσσαλονίκη ο ιερομόναχος Στέφανος Νούκας. Ο Νούκας, που το εκπαιδευτικό του έργο έχει ιστορική σημασία για την κοινωνική ανάπτυξη της μακεδονικής πρωτεύουσας, ήταν ιδρυτής προηγουμένως του Παρθεναγωγείου «Η Παλλάς» απ’ όπου είχε αποφοιτήσει η Παπαδοπούλου, πράγμα που σημαίνει ότι ήδη τη γνώριζε και εκτιμούσε τις ιδέες της. Ωστόσο το ότι εκείνη ανέλαβε τη διεύθυνση της Σχολής του Νούκα ίσως δεν ήταν άσχετο με την εν γένει ανάμειξή της στην υπόθεση του Μακεδονικού Αγώνα, μυημένη ήδη παλαιότερα σ’ αυτόν από τον μητροπολίτη Καστοριάς Γερμανό Καραβαγγέλη και διατηρώντας επαφές με τον Ίωνα Δραγούμη.
Η ολιγόμηνη παραμονή της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου στη Θεσσαλονίκη (Ιούλιος 1905-Φεβρουάριος 1906), οφειλόμενη στη ραγδαία επιδείνωση της από καιρό κλονισμένης υγείας της, ήταν το πρελούδιο του τέλους. Παραταύτα, στο διάστημα που εργάστηκε εκεί πρόλαβε να αναμορφώσει ένα μέρος του προγράμματος των μαθημάτων, και επίσης να αφήσει αρκετά τεκμήρια των γόνιμων εκπαιδευτικών της πρωτοβουλιών. Ανάμεσα σ’ αυτές, σημειώνουμε ενδεικτικά ότι εφάρμοσε τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών από μετάφραση· ότι προώθησε και διεύρυνε τη διδασκαλία των νέων ελληνικών και ότι έκαμψε με την επιμονή της τις επιφυλάξεις ή τις αντιρρήσεις που είχαν οι γονείς και διδάσκοντες για τη συστηματική σωματική άσκηση των κοριτσιών. Ένα μόλις μήνα μετά εισάχθηκε στο Νοσοκομείο του Επταπυργίου της Πόλης, όπου και πέθανε – στις 8 Μαρτίου 1906.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ: Περιπέτειαι μιᾶς διδασκαλίσσης, Στό Μοναστῆρι, Εἰσαγωγή: Ἀλέξης Ζήρας, σελ. 16 επ., Ἐκδόσεις Πατάκη, 2005.